ມະຫາວິທະຍາໄລ ມະຫາຈຸລາລົງກອນຣາຊະວິທະຍາໄລ(ມຈຣ) ເປັນ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຄະນະສົງໄທ ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍພຣະມະຫາກະສັດ ຣາຊະການທີ 5 ປັນຈຸບັນຢູ່ພາຍໃຕ້ລັດ ແລະໄດ້ຮັບເງິນສະໜັບສະໜູນຈາກລັດຖະບານໄທທຸກປີ. ມຈຣ ສ່ວນກາງຕັ້ງຢູ່ ເມືອງວັງນ້ອຍ ແຂວງພຣະນະຄອນສີອະຍຸດທະຍາ ກຸງເທບ. ເປັນສະຖານບັນການສຶກສາພຣະໄຕຣປິດົກ ແລະ ວິຊາການຊັ້ນສູງສຳຫຼັບພຣະພິກຂຸ ສະມາເນນ ແລະ ຄະລາວາດທົ່ວໄປ.

ມຈຣ. ມີສາຂາ ຫຼື ວິທະຍາເຂດ 10 ກວ່າວິທະຍາເຂດທົ່ວປະເທດ ແລະມະຫາຈຸລາລົງກອນຣາຊະວິທະຍາໄລ.ວິທະຍາເຂດຂອນແກ່ນ ເປັນວິທະຍາເຂດທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນພາກອິສານ ແຕ່ລະປີ ມີນິສິດນັກສຶກສາຫຼາຍພັນຄົນ ຫຼາຍເຊື້ອຊາດທັງພຣະສົງ ແລະ ຄະລາວາດເຂົ້າມາສຶກສາ ສະເພາະຄົນລາວປີໜຶ່ງເຄີຍມີເປັນຮ້ອຍ ແລະ ຍັງມີຄະລຶຫັດລາວໄປຮຽນນຳອີກ.

ເມື່ອວັນທີ 7 ມີນາ 2025 ພຣະຣາຊພັດທະນະວະຊະຣະບັນດິດ ຮສ.ດຣ,ຮອງອະທິການບໍດີ ມຈຣ.ຂອນແກ່ນ ໄດ້ມີຄຳສັ່ງແຕ່ງຕັ້ງພຣະພັນທອງ ວິສຸດທິປັນໂຍ,ໂພມີໄຊ ເຈົ້າອາວາດວັດຈັນທະປ່າລານເປັນຫົວຫນ້າຜູ້ປະສານງານພຣະນິສິດຕ່າງປະເທດ ປະຈຳປະເທດລາວ.ພຣະພັນທອງ ເປັນສິດເກົ່າ ມຈຣ.ຂອນແກ່ນຍຸກທຳອິດ ແຕ່ປີ ຄ.ສ 2012 ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງຈາກຫຼວງປູ່ພຣະເທບກິດຕິລັງສີ ອະດີດເຈົ້າຄະນະຈັງຫວັດຂອນແກ່ນ ເຈົ້າອາວາດວັດທາດພຣະອາລາມຫຼວງຫຼາຍໃນເລື່ອງຂອງວັດປະຕິບັດ ເມື່ອຫຼວງປູ່ຄຳຕັນ ວໍຣະຣາຊ ອະດີດເຈົ້າອະທິການວັດຈັນທະປ່າລານ ມໍລະນະພາບຈຶ່ງໄດ້ເປັນເຈົ້າອາວາດແທນ ແລ້ວຈຶ່ງກັບມາຮຽນຕໍ່ ປະລິນຍາໂທສາຂາພຸດທະສາດສະໜາ ທີ່ ມຈຣ ວິທະຍາເຂດຫນອງຄາຍ ພສ 2566 ໄດ້ຮັບລາງວັນສິດເກົ່າດີເດັ່ນຈາກ ມຈຣ.ຂອນແກ່ນ ພຣະອາຈານພັນທອງ ຍັງໄດ້ຊ່ວຍປະສານງານກັບມຈຣ ຂອນແກ່ນມາຕະຫລອດ ແລະ ຊ່ວຍເຫລືອກິດຈະກຳຂອງຊົມຣົມນິສິດລາວມາບໍ່ໄດ້ຂາດ.

ທຸກເສັ້ນທາງທີ່ເຮົາກ້າວຜ່ານ

ເປັນດັ່ງແວ່ນແຍງທີ່ສ່ອງສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນຕົວຕົນຂອງຕົນເອງ ແລະ ບາງແງ່ມຸມຂອງຊີວິດ

ພາຍຫຼັງໂຊເຟີປິດປະຕູ ລໍ້ລົດກໍເລີ່ມໝູນອອກຈາກທີ່ພັກໃນເມືອງເລຫ໌ທັນທີ

ພວກເຮົາກຳລັງມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ວັດດິດສະກິດ (Diskit Gompa) ລ້ຽວຊ້າຍ! ທີ່ຕັ້ງຢູ່ທ່າມກາງຫຸບເຂົານູບຣາ (Nubra Valley) ລ້ຽວຂວາ! ຫ່າງຈາກເມືອງເລຫ໌ປະມານ 115 ກິໂລແມັດ ລ້ຽວຊ້າຍ! ຕາມແຜນການເດີນທາງ ມື້ນີ້ ພວກເຮົາຈະຕ້ອງກັບມານອນຢູ່ເມືອງເລຫ໌ຄືເກົ່າ ນັ້ນໝາຍຄວາມວ່າ ໄລຍະທາງທີ່ຈະຕ້ອງນັ່ງລົດທັງໄປແລະກັບກໍຄື 230 ກມ ນັ່ງຈົນດາກດ້ານກັນໄປຂ້າງໜຶ່ງເລີຍທີດຽວ ລ້ຽວຂວາ! ອາດຈະກ່າວໄດ້ວ່າທຸກໆໜຶ່ງຮ້ອຍແມັດຂອງຖະໜົນເສັ້ນນີ້ຈະຕ້ອງລ້ຽວຊ້າຍ ລ້ຽວຂວາຕະຫຼອດເວລາ ເພາະເປັນຖະໜົນທີ່ຕັດຂຶ້ນພູເຂົາສູງຊັນ ການຈະຕັດເປັນທາງຊື່ຂຶ້ນໄປເລີຍນັ້ນຄົງເປັນໄປໄດ້ຍາກ ຂະໜາດນັກວິຊາການອິນເດຍທີ່ວ່າເກັ່ງຍັງຍົກທຸງຂາວ ຈຳເປັນຕ້ອງສ້າງລຽບໄປຕາມເຈີ້ຍພູ ແລະ ສັນພູ ໂຄ້ງໄປໂຄ້ງມາເໝືອນພະຍານາກເລື້ອຍຂຶ້ນພູແບບໃດແບບນັ້ນເລີຍ ຂຶ້ນວິດຈອມພູໜ່ວຍໜຶ່ງແລ້ວກໍຍັງມີອີກໜ່ວຍໃໝ່ ວິດໜ່ວຍໃໝ່ແລ້ວ ກໍຍັງມີໜ່ວຍໃໝ່ອີກ ຢ່າຖາມວ່າຈັກໜ່ວຍ…ເພາະບໍ່ໄດ້ນັບ.

ຈະວ່າໄປແລ້ວ ການເດີນທາງແບບນີ້ກໍຄ້າຍຄືກັບການໃຊ້ຊີວິດແຫຼະເນາະ ເມື່ອປີນປ່າຍຂຶ້ນໄປເຖິງຈຸດສູງສຸດຂອງພູໜ່ວຍໜຶ່ງແລ້ວ ກໍຍັງມີໜ່ວຍໃໝ່ໃຫ້ປ່າຍປີນຂຶ້ນໄປອີກ ຜ່ານຄວາມຫຍຸ້ງຍາກເທື່ອນີ້ແລ້ວກໍມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກອັນໃໝ່ເຂົ້າມາອີກ ຄ້າຍໆກັບວ່າຊີວິດຈະບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ມະນຸດບໍ່ເຄີຍຢຸດນິ້ງຢູ່ບ່ອນເກົ່າ ພວກເຮົາທຸກຄົນລ້ວນແຕ່ມອງຫາສະຖານທີ່ທີ່ຢູ່ແລ້ວເກີດຄວາມສະບາຍໃຈ ແລະຕ້ອງການສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເອື້ອໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫງົບສຸກ ແຕ່ການຈະໄດ້ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ມາ ຄົນທີ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງຖືວ່າມີສ່ວນສຳຄັນບໍ່ໜ້ອຍ ຫາກເວົ້າໃນສະເກລທີ່ໃຫຍ່ຂຶ້ນອາດຈະເວົ້າໄດ້ວ່າ ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ດີທີ່ເອື້ອໃຫ້ເກີດຄວາມສຸກຈະເກີດຂຶ້ນໄດ້ນັ້ນ ຕ້ອງອາໄສຜູ້ຄົນໃນສັງຄົມຊ່ວຍກັນສ້າງຂຶ້ນ.

ເມື່ອພົ້ນເຂດຊຸມຊົນແລ້ວ ກໍເຫຼືອແຕ່ທາງໂຄ້ງ ພູເຂົາສູງ ອາກາດໜາວ ແລະອົກຊີແຊນທີ່ເບົາບາງ ລະຫວ່າງທາງຈະມີຈຸດຊົມວິວເອີ້ນວ່າ Zero Point ຄືຈຸດໜາວສຸດຂົ້ວ ພວກເຮົາພາກັນລົງໄປຖ່າຍຮູບກັນຢ່າງເມົາມັນ ແລະເມົາຫິມະ ຈາກນັ້ນ ກໍເດີນທາງຕໍ່ດ້ວຍຄວາມຕືື່ນເຕັ້ນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ບາງບ່ອນມີການກໍ່ສ້າງທາງ ບາງບ່ອນມີຫິມະຖະລົ່ມເຮັດໃຫ້ລົດບໍ່ສາມາດສວນທາງກັນໄດ້ ຕ້ອງລໍໃຫ້ລົດອີກຝັ່ງໜຶ່ງມາຈົນໝົດກ່ອນຈຶ່ງຈະສາມາດໄປຕໍ່ໄດ້ ການເດີນທາງໃນອິນເດຍລົດຕິດສາມສີ່ຊົ່ວໂມງຖືວ່າເປັນເລື່ອງປົກກະຕິ ອາດຈະຮູ້ສຶກເບື່ອແດ່ແຕ່ກໍເປັນເລື່ອງທຳມະດາຂອງການເດີນທາງ ສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຮູ້ສຶກປະທັບໃຈ+ຕື່ນເຕັ້ນ+ຕາໂຕ ຄື ຄຳຄົມທີ່ຕິດໄວ້ເປັນຍ່ານໆຕະຫຼອດເສັ້ນທາງ ເພື່ອເຕືອນສະຕິແລະໃຫ້ກຳລັງໃຈແກ່ຜູ້ສັັນຈອນ ບາງຄຳອ່ານແລ້ວໄດ້ສະຕິ ບາງຄຳອ່ານແລ້ວໄດ້ກຳລັງໃຈ ບາງຄຳອ່ານແລ້ວສະດຸ້ງ ບາງຄຳອ່ານແລ້ວຮູ້ສຶກໂຣແມນຕິກ ເວົ້າໄປຫຼາຍຈະຫາວ່າໂມ້..ລອງໄປອ່ານນຳກັນເລີຍດີກວ່າ

“Tough time never last, but tough people do” ຊ່ວງເວລາທີ່ຍາກລຳບາກຈະຄົງຢູ່ກັບເຮົາໄດ້ບໍ່ນານ ຄົນເຂັ້ມແຂງເທົ່ານັ້ນຈະເປັນຜູ້ຊະນະ. ແນ່ະ!..ຮູ້ອີກວ່າພຣະເມື່ອຍ ຖືວ່າຮູ້ໃຈກັນ.“Speed is a knife that cuts life” ຄວາມໄວກໍເໝືອນມີດທີ່ສາມາດເອົາຊີວິດເຈົ້າໄດ້ທຸກເມື່ອ. ໂຢ້!..ຢຽບເບຣກແທບບໍ່ທັນ.“Slow and steady complete the journey” ການຮຽນເປັນເລື່ອງຍາກ ແຕ່ຖ້າຄ່ອຍໆຮຽນຮູ້ກັນໄປ ຈັກໜ່ອຍກໍຮັກກັນເອງ ເຮີ໋ຍ! ແປມົ້ວຕີ໋ຄູບາ ໄປຊ້າໆ ແລະ ສະໝໍ່າສະເໝີ ຈັ່ງໃດກໍຮອດແນ່ນອນ. ໄປຕໍ່ “if married divorce speed” ຖ້າແຕ່ງງານມີພັນລະຍາແລ້ວ ກໍເຊັນໃບຢ່າ (ຮ້າງ) ກັບຄວາມໄວຊ່ະ. ເລືອກມາດຽວນີ້..ວ່າຊິເອົາໃຜ? ອີກຈັກອັນເນາະ “Drive with a reason this holiday season” ໃຊ້ເຫດຜົນໃນການຂັບຂີ່ ຂັບລົດດີໆເດີໃນຊ່ວງເທດສະການ (ເປັນຫ່ວງ). ແຖມໃຫ້ອີກອັນໜຶ່ງ “An idle mind is the devil’s workshop” ຖ້າໃຈລອຍໃນຍາມຂັບຂີ່ ອາດຈະຖືກທັກວ່າ ສະບາຍດີ..ຈາກຍົມພິບານ.

ນັ່ງລົດໄປອ່ານຄຳຄົມໄປນຳ ເອີ..ກໍໄດ້ບັນຍາກາດດີ

ຈາກທີ່ຕື່ນເຕັ້ນກັບຫິມະແລະພູມິປະເທດໃນຊ່ວງເລີ່ມຕົ້ນຕອນນີ້ກໍພາກັນເລີ່ມຊົບເຊົາ ບາງຄົນເລີ່ມເຂົ້າສູ່ໂໝດນິດທຣາ ບາງຄົນນັ່ງຊຶມໆ ເອົາມືລູບໜວດເຄົາເບິ່ງຜ່ານແກ້ວປະຕູລົດອອກໄປດ້ານນອກທີ່ມີພູເຂົານ້ຳແຂງໜ່ວຍແລ້ວໜ່ວຍເລົ່າເໝືອນກຳລັງຄິດອິຫຍັງບາງຢ່າງ ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນຂອງຂ້ອຍກໍຫົດຫາຍໄປເກືອບໝົດແລ້ວ ໃນຕອນເລີ່ມຕົ້ນພູມິປະເທດທີ່ເຫັນເປັນສິ່ງແປກໃໝ່ ເມື່ອເຫັນຫຼາຍຕໍ່ຫຼາຍເທື່ອ ດົນໄປກໍເລີ່ມກາຍເປັນສິ່ງປົກກະຕິ ຈະວ່າໄປແລ້ວກໍເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າຖາມຄືກັນວ່າ ເຮົາເດີນທາງໄປເພື່ອຫຍັງ? ຈື່ໄດ້ວ່າເຄີຍຖາມໝູ່ເພື່ອນຫຼາຍຄົນຕອນທີ່ເປັນນັກສຶກສາວ່າ ຄວາມຝັນໃນຊີວິດຂອງເຈົ້າມີຫຍັງແດ່? ແຕ່ລະຄົນມີຄຳຕອບທີ່ຫຼາກຫຼາຍແຕກຕ່າງກັນ ແຕ່ມັກຈະມີຂໍ້ໜຶ່ງທີ່ເໝືອນກັນຄື ການເດີນທາງທ່ອງທ່ຽວໄປທົ່ວໂລກ ເມື່ອຖາມຕໍ່ວ່າ ເຮົາເດີນທາງທ່ອງທ່ຽວໄປເພື່ອຫຍັງ? ມັກຈະໄດ້ຄຳຕອບທີ່ຄຸມເຄືອ

ຫຼືວ່າແທ້ຈິງແລ້ວເຮົາບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີເປົ້າໝາຍກໍໄດ້ ເດີນທາງກໍຄືເດີນທາງ ມັນເປັນຈຸດໝາຍໃນຕົວເອງ (End). ແຕ່ຖ້າສັງເກດເບິ່ງຄວາມຮູ້ສຶກໃນການອອກເດີນທາງແຕ່ລະຄັ້ງຄ້າຍກັບວ່າເຮົາກຳລັງສະແຫວງຫາບາງສິ່ງບາງຢ່າງທີ່ຕົວເຮົາເອງກໍບໍ່ຮູ້ວ່າມັນແມ່ນຫຍັງ?

ອາຈານ ເສກສັນ ປະເສີດກຸນ ບອກວ່າ “ແກ່ນແທ້ຂອງການເດີນທາງຄືການພັດພາກຈາກຜູ້ອື່ນ ແລະສິ່ງອື່ນ ເພື່ອນັດພົບກັບຕົນເອງ” ຫາກຄິດໃນແງ່ນີ້ກໍສະແດງວ່າ ເຮົາອອກເດີນທາງເພື່ອຄົ້ນຫາບາງຢ່າງ ພາສາອັງກິດໃຊ້ຄຳວ່າ Soul ຄືຈິດວິນຍານເດີມແທ້ຂອງເຮົານັ້ນເອງ.

ຄຸຣຸທາງວິນຍານບາງຄົນບອກວ່າ ຈິດວິນຍານເດີມແທ້ນັ້ນເປັນສິ່ງບໍລິສຸດ ມີອິດສະລະເສລີ ແຕ່ເພາະອຳນາດກົດເກນຂອງສັງຄົມກົດທັບໄວ້ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ມັນມີຄຸນສົມບັດແຕກຕ່າງອອກໄປ ສັງເກດໄດ້ຕອນເປັນເດັກນ້ອຍເຮົາມີອິດສະລະໃນການຄິດແລະຈິນຕະນາການ ເໝືອນກັບວ່າເຮົາຈະສາມາດເຮັດໄດ້ທຸກຢ່າງຕາມທີ່ຄິດ ແຕ່ພໍເຕີບໃຫຍ່ເປັນໄວລຸ້ນຈຶ່ງຮູ້ວ່າ ບໍ່ແມ່ນທຸກຢ່າງທີ່ຄິດຈະສາມາດເຮັດໄດ້ ເພາະເຮົາຖືກລ້ອມກອບໄວ້ດ້ວຍກົດເກນບາງຢ່າງຂອງສັງຄົມ ນັ້ນກໍເຮັດບໍ່ໄດ້ ນີ້ກໍເຮັດບໍ່ໄດ້ ພຽງເພາະວ່າ ບໍ່ຖືກຮີດຄອງ ບໍ່ສອດຄ່ອງກັບແນວທາງຂອງຜູ້ໃຫຍ່ທີ່ອາບນ້ຳຮ້ອນມາກ່ອນ ຜົນຈາກການເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນມາຢູ່ໃນກອບບາງຢ່າງນັ້ນເຮັດໃຫ້ເຮົາກາຍເປັນຄົນສະຫງ່ຽມຄ່ຽມຄົມ ກາຍເປັນຄົນດີໃນສາຍຕາຂອງຜູ້ອື່ນ ແຕ່ເລິກໆຂ້າງໃນຂອງເຮົາກັບຮຽກຮ້ອງແລະຖະຫວິນຫາອິດສະລະເສລີອັນເປັນຄຸນສົມບັດເດີມແທ້ຂອງຈິດວິນຍານ ເພາະຈິດໃຈທີ່ຖືກກັກຂັງຈົນກາຍເປັນການເກັບກົດນີ້ເອງ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເຮົາປ່ວຍໄຂ້ທາງຈິດວິນຍານ–ຮູ້ສຶກເບື່ອໜ່າຍຊີວິດໂດຍບໍ່ຮູ້ສາເຫດ.

ອາດຈະເປັນເພາະເຫດຜົນນີ້ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຜູ້ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ຢາກອອກເດີນທາງທ່ອງທ່ຽວ ໜີໄປຈາກພື້ນທີ່ປອດໄພທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍກົດເກນຕ່າງໆ ອັນປຽບເໝືອນກົງຂັງທີ່ເຮົາມອງບໍ່ເຫັນ ແລ້ວໄປຜະຈົນໄພກັບໂລກພາຍນອກ ປົດປ່ອຍຈິດວິນຍານເດີມແທ້ຂອງເຮົາໃຫ້ໄດ້ຮັບອິດສະລະເສລີອີກຄັ້ງ ດ້ວຍເຫດນີ້ເມື່ອພົບພໍ້ສິ່ງແປກໃໝ່ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເຮົາຕື່ນເຕັ້ນໄປກັບມັນທຸກຄັ້ງ ແມ້ຈະພຽງຊົ່ວຄາວແຕ່ມັນຄືອິດສະລະພາບທີ່ຈິດວິນຍານທຸກດວງຖະຫວິນຫາ “ການເດີນທາງອາດຈະເປັນເລື່ອງສະໜຸກທີ່ກະຕຸ້ນໃຫ້ເຮົາໂຫຍຫາທີ່ຈະໃຊ້ຊີວິດ ການເດີນທາງອາດຈະເປັນສະພາວະອ້າງວ້າງທີ່ຫຼາຍຄົນບໍ່ເຄີຍຜ່ານພົບ ແຕ່ເຊື່ອຫຼືບໍ່ວ່າການເດີນທາງສ່ວນໃຫຍ່ສິ່ງທີ່ເຮົາຈະໄດ້ພົບພໍ້ຄື ຕົວຕົນຂອງເຮົາເອງ” ຂ້ອຍຂ້ອນຂ້າງຈະເຫັນດ້ວຍກັບຄຳເວົ້ານີ້ຂອງອາຈານເສກສັນ ການເດີນທາງຊ່ວຍໃຫ້ຊີວິດປອດໂປ່ງ ເຫັນສະພາວະຈິດໃຈຂອງຕົນເອງຫຼາຍຂຶ້ນ ຫຼື ຈະເວົ້າອີກແບບໜຶ່ງວ່າ ການເດີນທາງເປັນການສະແຫວງຫາສັດຈະທັມແຫ່ງຊີວິດກໍໜ້າຈະໄດ້.

ເວົ້າເຖິງເລື່ອງນີ້ເຮັດໃຫ້ນຶກເຖິງວັນນະກຳເລື່ອງໜຶ່ງຊື່ວ່າ “ສິດທາຣະຖະ” ເປັນເລື່ອງລາວຂອງຊາຍໜຸ່ມຄົນໜຶ່ງທີ່ມີໂປຣໄຟລ໌ດີ ມິສະຕິປັນຍາແຫຼມຄົມ ໜ້າຕາຫຼໍ່ເຫຼົາ ແລະທີ່ສຳຄັນຄືເປັນລູກຄົນລວຍ ເວລາຍ່າງໄປຕາມຖະໜົນລ້ວນເປັນເປົ້າສາຍຕາຂອງສາວໆທັງຫຼາຍທີ່ຈັບຈ້ອງດ້ວຍຄວາມສະເໜ່ຫາ ຈະເວົ້າວ່າ ແຈັກສັນຫວັງຫຼົງຍຸກໄປກໍໜ້າຈະພໍໄດ້. ໃນສາຍຕາຂອງຄົນອື່ນສິດທາຣະຖະຄືຄົນທີ່ສົມບູນແບບມີພ້ອມທຸກຢ່າງ ອະນາຄົດຈະສົດໃສ ເສັ້ນທາງຊີວິດລ້ວນໂຮຍດ້ວຍດອກກຸຫຼາບ ແຕ່ເປັນເລື່ອງທຳມະດາຂອງມະນຸດທີ່ມັກຈະບໍ່ຄ່ອຍພໍໃຈໃນຊີວິດຂອງຕົນເອງ ຢ່າງກໍລະນີຂອງສິດທາຣະຖະຄືລາວຮູ້ສຶກວ່າຄວາມຮັກທັງຫຼາຍທີ່ພໍ່ແມ່ແລະຄົນອື່ນໆມອບໃຫ້ນັ້ນບໍ່ອາດຈະເຕີມເຕັມຈິດໃຈຂອງລາວໄດ້ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ອຳລາພໍ່ແມ່ຍາດຕິກາວົງສາແລ້ວອອກເດີນທາງເພື່ອສະແຫວງຫາຄຳຕອບບາງຢ່າງຂອງຊີວິດ.

ສິດທາຣະຖະມີໝູ່ຄົນໜຶ່ງຊື່ວ່າໂຄວິນຖະ ທັງສອງອອກໄປຄົ້ນຫາຄວາມໝາຍຂອງຊີວິດນຳກັນ ເບື້ອງຕົ້ນທັງຄູ່ໄດ້ໄປຢູ່ຮ່ວມກັບກຸ່ມນັກບວດທັງຫຼາຍເພື່ອເຝິກຈິດດ້ວຍວິທີຕ່າງໆ ຈົນມື້ໜຶ່ງໄດ້ມີໂອກາດຟັງທັມມະເທດສະໜາຂອງພຸດທະເຈົ້າເຮັດໃຫ້ໂຄວິນທະຕັດສິນໃຈອອກບວດເປັນພິກສຸໃນພຸດທະສາສະໜາ ສ່ວນສິດທາຣະຖະແມ້ວ່າຈະເລື່ອມໃສແລະຊື່ນຊົມໃນແນວຄິດຂອງພຸດທະເຈົ້າຫຼາຍປານໃດກໍຕາມ ແຕ່ລາວບໍ່ໄດ້ອອກບວດເພາະເຊື່ອວ່າ ຫົນທາງທີ່ຈະເຂົ້າເຖິງສັດຈະທັມໄດ້ນັ້ນບໍ່ໜ້າມາຈາກວິທີການດຽວ ວິທີຂອງພຸດທະເຈົ້າເປັນພຽງໜຶ່ງໃນວິທີການທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ສັດຈະທັມເປັນປະສົບການສ່ວນບຸກຄົນ ບໍ່ມີໃຜເຂົ້າເຖິງສັດຈະທັມໄດ້ພຽງເພາະການຟັງຄຳສອນພຽງຢ່າງດຽວ

“ຂ້າພຣະອົງມິເຄີຍມີຂໍ້ສົງໄສໃນຕົວພຣະອົງແມ້ຊົ່ວຂະນະໜຶ່ງເລີຍ ມິເຄີຍສົງໄສເລີຍວ່າພຣະອົງຄືພຣະພຸດທະເຈົ້າ ວ່າພຣະອົງໄດ້ບັນລຸເປົ້າໝາຍແລ້ວ ເປົ້າໝາຍສູງສຸດທີ່ພຣາມແລະບຸດພຣາມຫຼາຍພັນຄົນກຳລັງມຸ່ງໄຂວ່ຄວ້າ ພຣະອົງໄດ້ພົບຫົນທາງຫຼຸດພົ້ນຈາກຄວາມຕາຍ ເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ມາຈາກການສະແຫວງຫາຂອງພຣະອົງເອງ ດ້ວຍວິທີຂອງພຣະອົງເອງ ຜ່ານການຄິດພິຈາລະນາ ຜ່ານສະມາທິ ຜ່ານການໄຕ່ຕອງ ຜ່ານການຕັດສະຮູ້ ບໍ່ແມ່ນໄດ້ມາຈາກການຮຽນການສອນ..ນັ້ນແຫຼະຄືຄວາມຄິດຂອງຂ້າພຣະອົງ ບໍ່ມີໃຜໄປເຖິງນິບພານໄດ້ໂດຍອາໄສພຽງການຟັງຄຳສອນ ພຣະອົງບໍ່ອາດຖ່າຍທອດປະສົບການທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນໂມງຍາມແຫ່ງການຕັດສະຮູ້ໃຫ້ຜູ້ໃດຮັບຮູ້ໄດ້ ໂດຍອາໄສພຽງຄຳເວົ້າຫຼືການເທດສະໜາສັ່ງສອນ”

ຂໍ້ຄວາມຂ້າງເທິງນີ້ຄືສິ່ງທີ່ສິດທາຣະຖະເວົ້າກັບພຸດທະເຈົ້າ ລາວຄິດວ່າ ປະສົບການຂອງແຕ່ລະຄົນເປັນເລື່ອງສ່ວນຕົວ ບໍ່ມີໃຜສາມາດສອນຫຼືຮຽນຮູ້ຈາກກັນໄດ້ພຽງເພາະຖ້ອຍຄຳ ປະສົບການການຕັດສະຮູ້ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າກໍເປັນເລື່ອງສ່ວນຕົວຂອງພຣະອົງເອງ ແມ້ເຮົາຈະອ່ານຈາກໜັງສືຫຼືຟັງຈາກການເລົ່າຂອງພຣະອົງເອງ ແຕ່ເຮົາບໍ່ສາມາດໄປຮ່ວມຮູ້ສຶກກັບພຣະອົງໃນຂະນະນັ້ນໆໄດ້ເລີຍເຊັ່ນ: ຄວາມຮູ້ສຶກທຸກທໍລະມານໃນຂະນະທີ່ອົດເຂົ້າອົດນ້ຳ ຄວາມຮູ້ສຶກເປັນສຸກພາຍຫຼັງຕັດສະຮູ້ແລ້ວເປັນຕົ້ນ ເພາະເຊື່ອວ່າສັດຈະທັມຄືປະສົບການສະເພາະຕົວສ່ວນບຸກຄົນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ສິດທາຣະຖະຂາບລາພຣະພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລ້ວອອກສະແຫວງສັດຈະທັມດ້ວຍຕົນເອງຕໍ່ໄປ

ຈຸດໝາຍປາຍທາງອາດຈະບໍ່ສຳຄັນເທົ່າກັບການເດີນທາງ ເຊັ່ນດຽວກັນ ຕົວສັດຈະທັມເອງ ກໍອາດຈະບໍ່ສຳຄັນເທົ່າການໄດ້ອອກຄົ້ນຫາສັດຈະທັມ

ເມື່ອຄິດເຊັ່ນນີ້ ສິດທາຣະຖະຈຶ່ງເອົາຕົນເອງໄປປະສົບກັບເຫດການຕ່າງໆ ຈາກຄົນທີ່ສະລະບ້ານເຮືອນໄປສະແຫວງສັດຈະທັມຮ່ວມກັບນັກບວດທັງຫຼາຍແລ້ວກໍກັບໄປເປັນປຸຖຸຊົນອີກຄັ້ງ ໄດ້ພົບຮັກກັບກະມະລາຍິງສາວຄະນິກາຜູ້ງົດງາມຍິ່ງ ໄດ້ແຕ່ງງານ ມີລູກຊາຍ ແລະມີຄວາມສຸກເໝືອນຄົນທົ່ວໄປ. ຈາກນັ້ນ ກໍໄດ້ຮຽນຮູ້ເລື່ອງການເຮັດທຸລະກິດຜ່ານຄວາມສຳເລັດ ລົ້ມເຫຼວ ຖືກຫຼອກລວງແລ້ວກໍສ້າງເນື້ອສ້າງຕົວຂຶ້ນມາໃໝ່ອີກຄັ້ງ ໄດ້ຮຽນຮູ້ແລະເຂົ້າໃຈຄວາມຜິດຫວັງ ຄວາມເສົ້າໂສກເມື່ອສູນເສຍຄົນຮັກໄປ ໄດ້ຮຽນຮູ້ເຖິງໂທດໄພເມື່ອນຳຕົນເອງເຂົ້າສູ່ວົງການພະນັນ ຮູ້ຊຶ້ງເຖິງຄວາມທຸກທໍລະມານທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມຮັກຈາກລູກຊາຍຫົວແກ້ວຫົວແຫວນ ແລະ ສຸດທ້າຍ ໄດ້ຫັນຕົວໄປເປັນຄົນພາຍເຮືອຂ້າມຝາກຈົນສາມາດຮຽນຮູ້ສັດຈະທັມຈາກສາຍນ້ຳນັ້ນເອງ ເອີ້ນໄດ້ວ່າ ສິດທາຣະຖະໄດ້ນຳຕົນເອງໄປປະສົບກັບເຫດການທັງດີແລະຮ້າຍຈົນເຮັດໃຫ້ຄວາມເປັນຕົວຕົນທີ່ຖືກບົ່ມເພາະໂດຍສັງຄົມນັ້ນແຫຼກສະລາຍໄປຈົນໝົດສິ້ນ ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງຕື່ນຂຶ້ນມາເປັນສິດທາຣະຖະຄົນໃໝ່.

ໃນບັ້ນປາຍຊີວິດ ລາວໄດ້ພົບກັບໂຄວິນທະອີກຄັ້ງ ຜູ້ເປັນໝູ່ທີ່ເຄີຍອອກຄົ້ນຫາສັດຈະທັມຮ່ວມກັນ ແຕ່ແນວທາງໃນການຄົ້ນຫາສັດຈະທັມຂອງທັງສອງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ-ໂຄວິນທະເລືອກທີ່ຈະອອກບວດແລ້ວປະຕິບັດຕາມຄຳສອນຂອງພຸດທະເຈົ້າຢ່າງເຄັ່ງຄັດ ໃນຂະນະທີ່ສິດທາຣະຖະເລືອກທີ່ຈະສະແຫວງຫາສັດຈະທັມດ້ວຍການຮຽນຮູ້ຈາກປະສົບການຂອງຕົນເອງ. ເມື່ອມາພົບກັນອີກຄັ້ງສິດທາຣະຖະຈຶ່ງກ່າວກັບໂຄວິນທະວ່າ “ເພາະທ່ານມົວແຕ່ມຸ່ງສະແຫວງຫາ ຈຶ່ງມິໄດ້ພົບເຫັນ” ການສະແຫວງຫາສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເປັນເລື່ອງດີ ແຕ່ຫາກໝົກໝຸ່ນຢູ່ແຕ່ກັບເລື່ອງນັ້ນຫຼາຍຈົນເກີນໄປອາດຈະເຮັດໃຫ້ເສຍໂອກາດໃນການຮຽນຮູ້ເລື່ອງອື່ນອ້ອມຂ້າງກໍເປັນໄດ້“ເວລາໃດກໍຕາມທີ່ຄົນກຳລັງສະແຫວງຫາ ມັນເປັນການງ່າຍທີ່ດວງຕາຂອງເຂົາຈະມອງເຫັນແຕ່ສິ່ງສະແຫວງຫາ ຈົນມິອາດພົບສິ່ງອື່ນໃດໄດ້ ມິອາດເປີດທາງໃຫ້ສິ່ງອື່ນໃດເຂົ້າໄປໃນຈິດໃຈ ບໍ່ຄິດເຖິງສິ່ງໃດນອກເໜືອໄປຈາກສິ່ງທີ່ກຳລັງສະແຫວງຫາ ເພາະເຂົາມີເປົ້າໝາຍແລະມຸ່ງຢູ່ກັບເປົ້າໝາຍນັ້ນ ການສະແຫວງຫານັ້ນຄືການມີເປົ້າໝາຍ ແຕ່ການພົບຄືການມີອິດສະລະ ເປີດໃຈກວ້າງ ໄຮ້ເຊິ່ງເປົ້າໝາຍໃດໆ ທັງສິ້ນ” ສະນັ້ນ ເມື່ອການສະແຫວງຫາ ການໄຂວ່າຄວ້າ ແລະຄວາມທະເຍີທະຍານໃນໃຈງຽບສະຫງົບລົງ ເມື່ອນັ້ນ ສ່ວນທີ່ດີທີ່ສຸດຈະຕື່ນຂຶ້ນມາ.

ພ້ອມກັບການຄົ້ນພົບສັດຈະທັມຂອງສິດທາຣະຖະ ຂ້ອຍກໍຕື່ນຂຶ້ນຈາກພະວັງແຫ່ງຫ້ວງຄິດ

ຕອນນີ້ ລົດຂອງພວກເຮົາກຳລັງແລ່ນຜ່ານຜືນຊາຍອັນກວ້າງໃຫຍ່ທີ່ໂອບລ້ອມໄວ້ດ້ວຍພູເຂົາທັງສອງຝາກ ດ້ານເທິງເປັນທ້ອງຟ້າກວ້າງທີ່ເວີ້ງຫວ້າງ ດ້ານໜ້າໄກອອກໄປເປັນພູເຂົາສູງລຽງລາຍສະລັບຊັບຊ້ອນກັນໄປ ບາງໜ່ວຍມີຫິມະປົກຄຸມຍອດ ບາງໜ່ວຍເປັນພູເຂົາຫີນລ້ວນ ຝຸ່ນຄວັນທີ່ເກີດຈາກລົມພັດຊາຍກຳລັງອົບອວນໄປທັ່ວ ບາງຊ່ວງທີ່ລົມພັດແຮງຂຶ້ນຝຸ່ນຍິ່ງຟຸ້ງຂະຈອນຈົນບົດບັງທັດສະນະວິໄສ ເມື່ອຜ່ານຜືນຊາຍມາແລ້ວກໍເຂົ້າສູ່ເຂດພູເຂົາອີກຄັ້ງດ້ວຍເສັ້ນທາງທີ່ຄົດຄ້ຽວແລະຄັບແຄບລຽບໄປຕາມຕີນພູ. ການໄດ້ເດີນທາງຜ່ານພູມິປະເທດທີ່ແປກໃໝ່ ດິນຟ້າອາກາດທີ່ແປປວນ ພົບບັນຫາທີ່ຄາດບໍ່ເຖິງ..ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ນອກຈາກຈະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຕື່ນເຕັ້ນແລ້ວ ຍັງຊ່ວຍສັນສ້າງພື້ນທີ່ໃໝ່ໆໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນໃຈເຮົາໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ຫົວໃຈຂອງນັກເດີນທາງຍ່ອມເປີດກວ້າງ ມີຈິນຕະນາການບໍ່ສິ້ນສຸດ ມອງເຫັນຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ຄວາມລຶກລັບ ແລະຄວາມສວຍງາມຂອງໂລກ ເໜືອສິ່ງອື່ນໃດກໍຄືການມອງເຫັນຄວາມປ່ຽນແປງທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍໃນຈິດໃຈຂອງຕົນເອງ

ການເດີນທາງຄືການສ້າງຮອຍຂີດຂ່ວນພາຍໃນໃຈຂອງຕົນເອງທີ່ເອີ້ນວ່າ ປະສົບການ.

ພຣະຂາວພັນນາຣາມ

ຕົ້ນລະດູຝົນ, ປີ 2024.

ຫຼາຍຄັ້ງທີ່ເຮົານຳຕົນເອງອອກໄປຜະເຊີນກັບສະຖານທີ່ແປກໃໝ່ ຜູ້ຄົນທີ່ແປກໜ້າ ແລະສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເຮົາບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍ ຊີວິດກໍມັກໂຍນແງ່ຄິດບາງຢ່າງມາໃຫ້ໂດຍທີ່ເຮົາບໍ່ທັນໄດ້ຕັ້ງຕົວ ບາງຄັ້ງແງ່ຄິດທີ່ວ່ານັ້ນຄືຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງການດຳເນີນຊີວິດໃນແບບທີ່ເຮົາຕ້ອງການ ມີໃຜເຄີຍເປັນບໍ່ ໃນລະຫວ່າງການເດີນທາງໄປສະຖານທີ່ໃດໜຶ່ງ ມັກຈະມີແນວຄິດບາງຢ່າງແລ່ນເຂົ້າມາໃນຫົວ ທັງໆທີ່ເຮົາກໍບໍ່ຄ່ອຍໄດ້ຄິດເຖິງເລື່ອງນັ້ນມາກ່ອນ ເຫດການແບບນີ້ເກີດຂຶ້ນກັບຜູ້ຂຽນ ໃນຂະນະທີ່ລົດກຳລັງແລ່ນອອກຈາກເມືອງສີນາກາຣ໌ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ເມືອງກາຣ໌ກິລ ທາງພາກເໜືອຂອງປະເທດອິນເດຍ

ເໝືອນກັບວ່າບ້ານເຮືອນຄ່ອຍໆໄຫຼຜ່ານພວກເຮົາໄປເທື່ອລະຫຼັງສອງຫຼັງ ສາມ ສີ່ ຫ້າ ຈົນຕອນນີ້ນັບບໍ່ຖ້ວນເລີຍວ່າຜ່ານໄປຈຳນວນເທົ່າໃດແລ້ວ ຜູ້ຄົນທີ່ຍ່າງຕາມຖະໜົນກໍໄຫຼຜ່ານພວກເຮົາໄປ ຄົນແລ້ວຄົນເຫຼົ່າ “ໂອ້! ພໍ່ໃຫຍ່ນີ້ບໍ່ມີແຂນ” ໜຶ່ງໃນຄະນະພວກເຮົາອຸທານຂຶ້ນ. ອີກຄົນຕອບກັບໄປທັນຄວັນວ່າ “ບໍ່ແມ່ນ, ເຂົາໜາວຊື່ໆ” ດ້ວຍສະພາບອາກາດທີ່ເໜັບໜາວຜູ້ຄົນເຂດນີ້ຈຶ່ງຕ້ອງໃສ່ເສື້ອແຂນຍາວແທບຕະຫຼອດເວລາ ບາງຄົນເຫັນແຕ່ແຂນເສື້ອຫ້ອຍຕ່ອງແຕ່ງແກວ່ງໄປແກວ່ງມາ ສ່ວນແຂນຄົນເຊື່ອງໄວ້ດ້ານໃນເພື່ອກອດຄວາມອົບອຸ່ນໄວ້ໃຫ້ຮ່າງກາຍໄດ້ໃຊ້ງານ ທ່າມກາງໝອກຈາກທຳມະຊາດ ແລະຄວັນລົດຈາກທໍ່ໄອເສຍ ພວກເຮົາເຄື່ອນຕົວອອກຈາກຕົວເມືອງໄປເລື້ອຍໆຈົນຮອດຈຸດໜຶ່ງ ໂຊເຟີຈຶ່ງຈອດລົດຢູ່ຕໍ່ໜ້າຜູ້ຊາຍສອງສາມຄົນທີ່ກຳລັງໂບກໄມ້ໂບກມືຢູ່ກາງຖະໜົນ ເໝືອນຈະເປັນເຈົ້າໜ້າທີ່ ແຕ່ທ່າທາງຄິດວ່າຄ້າຍຄືເຈົ້າພໍ່ຫຼາຍກວ່າ ຄົນໜຶ່ງປາກຍັງຄາບກອກຢາ ພົ່ນຄວັນອອກເປັນໄລຍະໆ ໜວດເຄົາດຳທະມຶນທຶນ ມືໜຶ່ງຈັບເງິນ ຍ່າງມຸ່ງຕົງມາທີ່ລົດຂອງພວກເຮົາ ໂຊເຟີຈຶ່ງເລື່ອນແກ້ວລົດລົງພ້ອມກັບຍື່ນເງິນໃຫ້ ຄິດວ່າໜ້າຈະເປັນຄ່າຜ່ານທາງ ແລ້ວໂຊເຟີຂອງພວກເຮົາກໍຢື້ມືໄປຈັບເອົາກອກຢາທີ່ຊາຍຄົນນັ້ນຄາບຢູ່ເຊິ່ງເຫຼືອປະມານໜຶ່ງຂໍ້ມື ແລ້ວເອົາມາຮີດຕໍ່ໃນລົດ ຂ້ອຍຮູ້ສຶກຕົກໃຈເລັກໜ້ອຍຈົນອຸທານຂຶ້ນໃນໃຈວ່າ “ພໍ່ໃຫຍ່!…ເຈົ້າຄືເຮັດແນວນັ້ນ! ເກີດລາວຢາກຮ້າຍຂຶ້ນມາ ແລ້ວພາໝູ່ອີກສອງຄົນມາກະທືບພຣະໄສ້ແຕກ ເຈົ້າຊິເຮັດໃດ” ລາວເຮັດໜ້າເໝືອນກັບວ່າ “ມັນເປັນເລື່ອງປົກກະຕິ ຄູບາ ຢ່າໄປຊີຣຽດກັບຊີວິດ”  

ເມື່ອຜ່ານດ່ານມາແລ້ວ ພວກເຮົາກໍທະລຸເຖິງທົ່ງພຽງທີ່ໂອບລ້ອມດ້ວຍພູເຂົາທັງສອງຂ້າງ ເທິງພູແຕ່ລະໜ່ວຍປົກຄຸມໄປດ້ວຍຫິມະ ແລະອາຍໝອກ ບາງບ່ອນເສັ້ນທາງເລາະລຽບໄປຕາມແຄມພູທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ນານາຊະນິດ ໃນຂະນະທີ່ອີກຝັ່ງເປັນຫ້ວຍນ້ຳແລະໂຂດຫີນ ໄຫຼເປັນສາຍຍາວຄົດໂຄ້ງໄປຕາມໜ່ວຍພູ ຕອນນີ້ ຫົນທາງເລີ່ມຄ້ອຍຊັນຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ການນັ່ງລົດຊົມທິວທັດພູມິປະເທດແບບນີ້ໃຫ້ອາລົມຄ້າຍກັບວ່າ ກຳລັງທ່ອງທ່ຽວຢູ່ໃນປະເທດແຖບສະແກນດິເນເວຍທີ່ຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງເອີຣົບ ແຕ່ດ໋ຽວ!..ເຍ້ໂຕຊິດຕີ້ ຮຳນາຮີ ໂຕເຣງເກ້…ໂຕເຣງເກ້ ເພງອິຫຍັງຂອງເຈົ້າ ພໍ່ໃຫຍ່!

ພວກເຮົາຜ່ານພູເຂົາມາຈັກໜ່ວຍບໍ່ຮູ້ ຮູ້ພຽງວ່າຕອນນີ້ລົດຕິດ ຕິດ ແລະຕິດ ຍາວເປັນສອງສາມກິໂລ ເກີດມາຫາກໍເຄີຍເຫັນລົດຕິດເທິງພູເຂົາທີ່ອ້ອມຮອບດ້ວຍຫິມະ ຫຼຽວອອກໄປດ້ານນອກເຫັນແຕ່ໂຊເຟີລົດຄັນອື່ນໆພາກັນນັ່ງດຶກກ້ອນຫີນຫຼິ້ນແກ້ເຊັງ ພວກເຮົາຢູ່ໃນລົດຮູ້ສຶກເຊັງໆ ກໍເລີຍພາກັນຍ່າງອອກມາ ຢຽດແຂ່ງຢຽດແຂນ ບິດຕົນບິດໂຕ ຂັບໄລ່ຄວາມຂີ້ຄ້ານອອກໄປແລ້ວຖ່າຍຮູບກັນຄົນລະທ່າສອງທ່າ. ໜ່ອຍໜຶ່ງໂຊເຟີຮ້ອງມາໃສ່ come on ຂຶ້ນລົດໄວໆ ພໍແຕ່ສິ້ນສຽງການປິດປະຕູດັງ ປັງ! ລາວກໍຟ້າວຢຽບຄັນເລັ່ງແຊງຄັນອື່ນໆປະມານສິບກວ່າຄັນ ແຕ່ເຄື່ອນມາໄດ້ບໍ່ພໍສາມສີ່ຮ້ອຍແມັດ ກໍມາຕິດແງັກຢູ່ທາງໜ້າຄືເກົ່າ ອິຫຍັງວ່ະ?

ເວົ້າເຖິງເລື່ອງນີ້ນຶກເຖິງເລື່ອງລາວຂອງຜູ້ຊາຍຄົນໜຶ່ງທີ່ປະສົບຊະຕາກຳຄືພວກເຮົານີ້ແຫຼະ ລາວມີຊື່ວ່າ ຈອຫ໌ນລາວເປັນຄົນທີ່ຈິງຈັງກັບຊີວິດຕັ້ງແຕ່ນ້ອຍ ຕັ້ງໃຈຮຽນໜັງສືຈົນຈົບປະລິນຍາ ແລະໄດ້ເຮັດວຽກໃນບໍລິສັດແຫ່ງໜຶ່ງສົມຄວາມປາຖະໜາ ເພາະເປັນຄົນຂະຫຍັນຂັນແຂງຈຶ່ງໄດ້ຮັບຄວາມໄວ້ວາງໃຈໃຫ້ຕຳແໜ່ງທີ່ສູງຂຶ້ນຕາມລຳດັບ ຕຳແໜ່ງທີ່ສູງຂຶ້ນກໍມາພ້ອມກັບຄວາມຮັບຜິດຊອບທີ່ຫຼາຍຂຶ້ນ ບໍ່ວ່າຈະຂະຫຍັນພຽງໃດກໍຕາມ ຄົນເຮົາກໍມີມື້ເມື່ອຍແລະຂີ້ຄ້ານໄດ້ເຊັ່ນກັນລາວຮູ້ສຶກເມື່ອຍລ້າກັບຊີວິດທີ່ຊ້ຳຊາກວົນລູ໊ບບໍ່ຮູ້ວ່າຈະໄປຈົບສິ້ນຍາມໃດ. ຕື່ນຂຶ້ນມາຍາມເຊົ້າກິນເຂົ້າແລ້ວກໍອອກໄປເຮັດງານ ນັ່ງຢູ່ໃນຫ້ອງສີ່ຫຼ່ຽມເປັນເວລາສິບເຖິງສິບສອງຊົ່ວໂມງຕໍ່ວັນ ເລີກງານແລ້ວກໍຂັບລົດຝ່າຈະລາຈອນທີ່ແສນວຸ້ນວາຍມີທັງຝຸ່ນຄວັນ ແລະລົດຕິດ ກວ່າຈະຮອດເຮືອນກໍມືດພໍດີ ກິນເຂົ້າແລງແລ້ວກໍຟ້າວພັກຜ່ອນເອົາແຮງ ເພື່ອທີ່ຈະຕື່ນຂຶ້ນມາ ແລ້ວອອກໄປເຮັດງານຄືເກົ່າ ວົນວຽນຢູ່ແບບນີ້.

ສະພາວະແບບນີ້ເກີດຂຶ້ນມາຈາກໃສ?

ນັກປັດຊະຍາທີ່ຊື່ວ່າ ຄາຣ໌ລ ມາຣ໌ກ ເອີ້ນສະພາວະແບບນີ້ວ່າ ຄວາມແປກແຍກ (Alienation) ເປັນພາວະທີ່ມະນຸດແຍກອອກຫ່າງຈາກຄວາມເປັນທຳມະຊາດຂອງສິ່ງທັງປວງທີ່ມີຄວາມສຳພັນກັບຊີວິດມະນຸດ ຜົນທີ່ຕາມມາຈາກພາວະແບບນີ້ຄື ເຮົາຖືກຫຼຸດຄຸນຄ່າຂອງຄວາມເປັນມະນຸດລົງ ຮູ້ສຶກວ່າຊີວິດໄຮ້ຄວາມໝາຍ ຫງຸດງິດງ່າຍ ເປັນຕົ້ນ ມາຣ໌ກ ບອກວ່າ ພາວະແບບນີ້ເກີດມາຈາກລະບົບເສດຖະກິດທີ່ເນັ້ນຜົນຜະລິດ ແລ້ວກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດການບໍລິໂພກໃຫ້ຫຼາຍຂຶ້ນ ເຊັ່ນ: ໃນເມື່ອກ່ອນ ເຮົາເຮັດໂຕ໊ະໄດ້ມື້ລະໜຶ່ງໜ່ວຍ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ການຫາໄມ້ມາເລື່ອຍ ກົບ ວັດແທກສັດສ່ວນ ແລະປະກອບເປັນໂຕ໊ະໜຶ່ງໜ່ວຍ ເມື່ອເຮັດສຳເລັດແລ້ວ ເຮົາຈະຮູ້ສຶກພູມໃຈ ຮູ້ສຶກຜູກພັນກັບໂຕ໊ະໜ່ວຍນີ້ ເພາະເຮົາຮູ້ກະບວນການທັງໝົດຂອງໂຕ໊ະໜ່ວຍນີ້ ຕໍ່ມາດ້ວຍການພັດທະນາທາງການຜະລິດເຮັດໃຫ້ເຮົາເຮັດໂຕ໊ະໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນພາຍໃນເວລາໜຶ່ງມື້ເທົ່າກັນ ແຕ່ກະບວນການຜະລິດປ່ຽນໄປ ຄົນໜຶ່ງເປັນຜູ້ຫາໄມ້ ອີກຄົນເປັນຜູ້ເລື່ອຍ ຄົນອື່ນໆເປັນຜູ້ວັດແທກສັດສ່ວນ ເວົ້າງ່າຍໆວ່າ ແຍກກັນເຮັດ ກະບວນການຜະລິດແບບນີ້ເຮັດໃຫ້ເຮົາຜະລິດສິນຄ້າໄດ້ໄວຂຶ້ນກໍຈິງ ແຕ່ເຮົາຈະບໍ່ຮູ້ສຶກຜູກພັນກັບຜົນຜະລິດທີ່ເກີດຈາກແຮງງານນັ້ນ ເຮົາມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນສ່ວນທີ່ຮັບຜິດຊອບຢູ່ກໍຈິງ ແຕ່ເມື່ອເຮົາເຮັດໄປດົນໆ ຄວາມຊິນຊາ ຫຼືເອີ້ນອີກແບບໜຶ່ງວ່າ ພາວະຕາຍດ້ານ ຈະເກີດຂຶ້ນໃນຈິດໃຈ ຈົນກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມແປກແຍກ (Alienation) ສ່ວນໜຶ່ງເປັນເພາະເມື່ອຜະລິດແລ້ວ ເຮົາບໍ່ໄດ້ຄອບຄອງ ແຕ່ເປັນນາຍທຶນ ຫຼືເຈົ້າຂອງໂຮງງານເປັນຜູ້ຄອບຄອງແທນ ກາຍເປັນວ່າເຮົາເປັນພຽງຟັນເຟືອງໜຶ່ງຂອງກະບວນຜະລິດເທົ່ານັ້ນ ຫາກເຮົາຕາຍ ນາຍທຶນກໍຫາຟັນເຟືອງຕົວໃໝ່ມາແທນທີ່ ເໝືອນຄຳເວົ້າທີ່ວ່າ ເງິນເດືອນຄືຢາເສບຕິດທີ່ເຈົ້ານາຍມອບໃຫ້ ເພື່ອໃຫ້ເຈົ້າລືມຄວາມຝັນຂອງຕົນເອງ

ສະນັ້ນ ຄາຣ໌ລ ມາຣ໌ກ ຈຶ່ງບອກວ່າ ລະບົບເສດຖະກິດທຶນນິຍົມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມແປກແຍກ ເຊິ່ງຜົນທີ່ຕາມມາຄື ມະນຸດຮູ້ສຶກວ່າຕົນເອງບໍ່ມີຄຸນຄ່າ ເມື່ອລ້າກັບຊີວິດ ສັງຄົມ ແລະວັດທະນະທຳທີ່ຕົນອາໄສຢູ່ ຜູ້ຊາຍທີ່ຊື່ວ່າ ຈອຫ໌ນ ທີ່ເຮົາກ່າວເຖິງຂ້າງເທິງນັ້ນກຳລັງປະສົບພາວະແບບນີ້ແຫຼະ (ຫຼາຍຄົນໃນສັງຄົມຍຸກໃໝ່ອາດຈະກຳລັງສົບພາວະແບບນີ້ຢູ່ກໍເປັນໄດ້)

ເມື່ອເກີດພາວະເມື່ອລ້າຈາກການເຮັດງານ ຈອຫ໌ນຈຶ່ງຕັ້ງໃຈຈະລາງານໜຶ່ງອາທິດເພື່ອໄປພັກຜ່ອນ “ສາກແບດເຕີຣີ່” ກ່ອນອອກເດີນທາງ ລາວໄດ້ວາງແຜນໄວ້ເປັນຢ່າງດີວ່າຈະໄປສະຖານທີ່ໃດແດ່ ເມື່ອຮອດມື້ຈຶ່ງຂັບລົດອອກໄປຕາມຖະໜົນສາຍຫຼັກຈາກແຂວງໜຶ່ງໄປສູ່ອີກແຂວງໜຶ່ງ ລາວຂັບໄປເລື້ອຍໆຈົນຮອດຈຸດໜຶ່ງແລ້ວພົບວ່າລົດເລີ່ມຕິດຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ຍາວຢຽດເປັນສອງສາມກິໂລຈົນໃນທີ່ສຸດລົດທຸກຄັນກໍຢຸດນິ້ງຢູ່ກັບທີ່ເປັນເວລາຫຼາຍຊົ່ວໂມງ ທຸກຄົນບົນທ້ອງຖະໜົນຕ່າງກໍຈົ່ມບຸມບາມໆ ບາງຄົນເຖິງກັບຮ້ອງໂວກເວກໂວຍວາຍ ຈອຫ໌ນອົດບໍ່ໄຫວຈຶ່ງຕັດສິນໃຈລ້ຽວລົດກັບ ຈາກເບື້ອງຕົ້ນວາງແຜນຈະລົງໄປທາງໃຕ້ ຕອນນີ້ ແຜນການນັ້ນລົ້ມເຫຼວໂດຍສິ້ນເຊີງ ລາວຂັບໄປເລື້ອຍໆໂດຍບໍ່ມີຈຸດໝາຍປາຍທາງ ຈາກທີ່ຂັບຢູ່ຖະໜົນສາຍຫຼັກກໍລ້ຽວເຂົ້າຊອກຊອຍເຊິ່ງເປັນຫົນທາງທີ່ລາວບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍ ແລະຫ່າງໄກຄວາມຈະເລີນ ບໍ່ຮູ້ວ່າເວລາຜ່ານມານານເທົ່າໃດແລ້ວ ມາຮູ້ເມື່ອຄີງອີກທີກໍພົບວ່າ ຕົນເອງໄດ້ຫຼົງທາງເປັນທີ່ຮຽບຮ້ອຍ

ລາວຮູ້ສຶກປວດແຂ່ງ ປວດຂາ ແລະອິດເມື່ອຍໄປທັງຕົວ ເຂົ້າເມັດໜຶ່ງກໍບໍ່ທັນໄດ້ຕົກເຖິງທ້ອງຕັ້ງແຕ່ເຊົ້າ ຊ້ຳຮ້າຍໄປກວ່ານັ້ນຄື ນ້ຳມັນລົດໃກ້ຈະໝົດລົງເຕັມທີແລ້ວ ຕາເວັນຈາກທີ່ເປັນສີຂາວສ່ອງສະຫວ່າງຍາມບ່າຍກໍຄ່ອຍໆກາຍເປັນສີສົ້ມເຂັ້ມເຊິ່ງເປັນສັນຍານວ່າ ມັນໃກ້ຈະລັບຂອບຟ້າໄປແລ້ວ ແສງໃກ້ຈະໝົດ ຄວາມມືດກຳລັງຄືບຄານເຂົ້າມາ ສັດສາວາສິ່ງກຳລັງກັບຮວງຮັງ ຈອຫ໌ນໄດ້ແຕ່ຂັບລົດໄປເລື້ອຍໆ ຫວັງເປັນຢ່າງຍິ່ງວ່າ ເມື່ອລ້ຽວເຂົ້າຊອຍນີ້ແລ້ວຈະໄດ້ພົບປ້ຳນ້ຳມັນແລະຮ້ານອາຫານ ແຕ່ຄວາມຫວັງຂອງລາວກໍເລືອນລາງແລະມືດມິດເຕັມທີ ເພາະຍິ່ງຂັບໄປເສັ້ນທາງຍິ່ງປ່ຽວ ຕອນນີ້ ນ້ຳມັນຫຼ່ອຍຫຼໍລົງເລື້ອຍໆຈົນເຂັມວັດລະດັບຕົກລົງມາຢູ່ກ້ອງຂີດແດງ ລາວຄິດໃນໃຈຄືນນີ້ຄົງຈະໄດ້ນອນກາງປ່າເປັນແນ່ແທ້ ຕອນນີ້ ເວລາປະມານເກົ້າໂມງແລງ ຫຼຽວໄປທາງໃດກໍມີແຕ່ຄວາມມືດມິດ ໃນຂະນະທີ່ກຳລັງຈະຈອດລົດນັ້ນ ສາຍຕາຂອງລາວບັງເອີນເຫຼືອບໄປເຫັນແສງໄຟວິບວັບໜ້ອຍໜຶ່ງ ລາວຄິດໃນໃຈໜ້າຈະມີບ້ານເຮືອນຄົນຢູ່ແຖວນີ້ ຈຶ່ງມຸ່ງຕົງໄປຫາແສງນັ້ນ ເມື່ອໄປຮອດປາກົດວ່າ ເປັນພຽງແສງຈາກເສົາໄຟຫົນທາງເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ລາວກໍຕ້ອງປະຫຼາດໃຈເພາະຫ່າງຈາກນັ້ນບໍ່ໄກມີອາຄານສີຂາວສີ່ຫຼ່ຽມຫຼັງໜຶ່ງຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໂດດດ່ຽວ ລາວຈຶ່ງຟ້າວລ້ຽວລົດເຂົ້າໄປຈອດຢູ່ໜ້າອາຄານທັນທີ ເທິງອາຄານມີປ້າຍທີ່ເຮັດຈາກຫຼອດໄຟນີອອນຂຽນໄວ້ວ່າ “The why are you here café” ຄາເຟ່ສຳລັບຄົນຫຼົງທາງ.

ເມື່ອກ້າວຂາເຂົ້າໄປໃນຮ້ານ ລາວກໍແປກໃຈອີກຄັ້ງເພາະມີລູກຄ້ານັ່ງຢູ່ໃນນັ້ນແລ້ວສອງສາມຄົນ ລາວຄິດວ່າພວກເຂົາກໍໜ້າຈະຫຼົງທາງມາເຊັ່ນດຽວກັນ ເພາະຕະຫຼອດເສັ້ນທາງທີ່ຜ່ານມາບໍ່ເຫັນມີລົດແຊງໜ້າມາຈັກຄັນເລີຍ ດ້ວຍຄວາມຫິວລາວຈຶ່ງຍົກມືຂໍເມນູຈາກພະນັກງານເສີຣ໌ບ ແລ້ວສັ່ງອາຫານສາມສີ່ຢ່າງ ແລະແລ້ວຄວາມປະຫຼາດໃຈກໍເກີດຂຶ້ນກັບລາວອີກຄັ້ງເມື່ອເປີດເບິ່ງດ້ານຫຼັງເມນູມີຄຳຖາມປາກົດຢູ່ໃນນັ້ນຈຳນວນໜຶ່ງ ພາຍຫຼັງ ການສົນທະນາກັນລະຫວ່າງຈອຫ໌ນກັບພະນັກງານເສີຣ໌ບທີ່ມີຊື່ວ່າ ເຄຊີຍ໌ ເຮັດໃຫ້ການຫຼົງທາງຂອງຈອຫ໌ນໃນຄັ້ງນີ້ເປັນຈຸດປ່ຽນໜຶ່ງໃນການເດີນທາງໄກຂອງຊີວິດ

ດ້ວຍເຫດໃດຈຶ່ງມາທີ່ນີ້? ນີ້ຄືຄຳຖາມຂໍ້ທີໜຶ່ງ

ດ້ວຍຄວາມສົງໄສ ຈອຫ໌ນຈຶ່ງຖາມເຄຊີຍ໌ວ່າ “ຄຳຖາມນີ້ໝາຍຄວາມວ່າແນວໃດ”

“ແຕ່ຄົນລະຄົນຕີຄວາມຄຳຖາມນີ້ແຕກຕ່າງກັນໄປ” ເຄຊີຍ໌ກ່າວ ບາງຄົນ ອ່ານແລ້ວກໍເຂົ້າໃຈຕາມຕົວອັກສອນໂດຍບໍ່ໄດ້ຄິດຫຍັງຫຼາຍ ແຕ່ບາງຄົນຄິດເລິກເຊິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ບາງຄົນເຖິງຂັ້ນຄິດເຊື່ອມໂຍງກັບຊີວິດວ່າປຽບເໝືອນການເດີນທາງເພື່ອມຸ່ງໄປຫາຈຸດໝາຍບາງຢ່າງທີ່ແມ້ແຕ່ເຮົາເອງກໍຍັງບໍ່ຮູ້ ແຕ່ເມື່ອຮອດຈຸດໃດຈຸດໜຶ່ງແລ້ວ ຊີວິດມັກຈະມີຄຳຖາມບາງຢ່າງປາກົດຂຶ້ນໃນໃຈເຊັ່ນ: ເຫດໃດເຮົາຈຶ່ງມາຢູ່ຈຸດນີ້ ເຮົາມີຊີວິດໄປເພື່ອຫຍັງ ແມ່ນຫຍັງຄືຄວາມໝາຍຂອງການມີຊີວິດຢູ່ ເຄຊີຍ໌ກ່າວຕໍ່ວ່າ ຄຳຖາມນີ້ມີຄວາມໝາຍເລິກເຊິ່ງຍິ່ງໄປກວ່າການຕີຄວາມຕາມຕົວອັກສອນ ທັງນີ້ ຢູ່ທີ່ວ່າໃຜຈະຕີຄວາມແບບໃດ ແມ້ທຸກຄົນຈະອ່ານຄຳຖາມດຽວກັນ ແຕ່ຄຳຕອບທີ່ໄດ້ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນອອກໄປ ເຄຊີຍ໌ບອກວ່າ ຄວາມໝາຍທີ່ຈິງຂອງຄຳຖາມນີ້ຄື

ເຮົາມີຊີວິດໄປເພື່ອຫຍັງ?

ຄຳຖາມທີ່ດີຈະຊ່ວຍກະຕຸ້ນຈິດໃຈຂອງຄົນຄົນໜຶ່ງໃຫ້ຄົ້ນຫາຄຳຕອບທີ່ເຂົາໂຫຍຫາມານານ ເຄຊີຍ໌ກ່າວວ່າ “ເມື່ອຄົນໃດຄົນໜຶ່ງຄົ້ນຫາຄຳຕອບ ພະລັງອັນມະຫາສານຈະກໍ່ກຳເນີດຂຶ້ນ ເມື່ອຄົນໃດຄົນໜຶ່ງຮູ້ວ່າດ້ວຍເຫດໃດເຂົາຈຶ່ງມາທີ່ນີ້ ເຫດໃດເຂົາຈຶ່ງມີຕົວຕົນ ຮູ້ເຫດຜົນຂອງການມີຊີວິດຢູ່ ເຂົາຈະຢາກຕອບສະໜອງຕໍ່ເຫດຜົນນັ້ນ” ການຮູ້ເຫດຜົນຂອງການມີຊີວິດຢູ່ຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາມີໄຟຕໍ່ສູ້ກັບອຸປະສັກຕ່າງໆໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ແມ້ຈະເມື່ອຍແຕ່ກໍຮູ້ວ່າເຮົາເມື່ອຍເພື່ອສິ່ງໃດ ປຽບເໝືອນການກາງແຜນທີ່ລ່າສົມບັດອອກມາ ແລ້ວຮູ້ວ່າ ຈຸດໃດຄືຈຸດທີ່ສົມບັດຖືກຝັງຢູ່ ເຮົາຈະມີພະລັງ ແລະຄວາມຕື່ນເຕັ້ນຢາກຈະເດີນທາງໄປຫາສົມບັດນັ້ນໄວເທົ່າທີ່ຈະໄວໄດ້

ໃນຊີວິດຂອງເຮົາກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ຫາກເຮົາຮູ້ວ່າ ຮຽນໄປເພື່ອຫຍັງ? ເຮັດວຽກໄປເພື່ອຫຍັງ? ຫຼືສິ່ງອື່ນໆທີ່ເຮົາເຮັດຢູ່ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ຖ້າຮູ້ວ່າເຮົາເຮັດໄປເພື່ອຫຍັງ? ພາວະທີ່ວ່າໝົດໄຟໃນການເຮັດງານ (Burnout) ຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນເລີຍ ເປັນໄປໄດ້ບໍ່ວ່າ ການທີ່ເຮົາໝົດໄຟສ່ວນໜຶ່ງເປັນເພາະເຮົາລືມຖາມຄຳຖາມນີ້ກັບຕົນເອງ ການໝັ່ນຖາມຕົນເອງດ້ວຍຄຳຖາມນີ້ໜ້າຈະຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາມີແຮງຮຶດສູ້ຊີວິດໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ ຢ່າງໜ້ອຍກໍຮູ້ວ່າ ເຮົາເມື່ອຍໄປເພື່ອຫຍັງ.

ຕອນນີ້ ລົດຂອງຄະນະພວກເຮົາມາຈອດຢູ່ທ່າມກາງພູເຂົາທີ່ຫ້ອມລ້ອມໄປດ້ວຍຫິມະ ມອງໄປຂ້າງໜ້າເຫັນທາງຍາວຄົດໂຄ້ງໄປຕາມສາຍພູ ທາງແດງຜະສົມນ້ຳທີ່ລະລາຍມາຈາກຫິມະກາຍເປັນທາງຕົມທີ່ມີສີສັນຕັດກັບຫິມະຂາວອອກລອກ ບໍ່ຮູ້ວ່າຈະຂ້າມພູເຂົາໄປອີກຈັກໜ່ວຍ ຈະພົບກັບລົດຕິດໄປອີກຈັກບ່ອນ ພວກເຮົາຈຶ່ງຈະເຖິງຈຸດໝາຍປາຍທາງ ໃນຂະນະທີ່ລົດກຳລັງເຄື່ອນຍ້າຍໄປໄດ້ເທື່ອລະແມັດສອງແມັດ ຄະນະພວກເຮົາກໍອິດເມື່ອຍກັບການເດີນທາງເຕັມທີ ຫຼາຍຄົນຜ້ອຍຫຼັບໄປແລ້ວ ບາງຄົນສັບປະຫງົກເປັນຄັ້ງຄາວຕາມຄວາມຖີ່ຂອງຂຸມບົນພື້ນຖະໜົນ ບາງບ່ອນເປັນເຫວສູງ ຫາກວ່າພາດພັ້ງຕົກລົງໄປອາດຈະໃຊ້ເວລາເປັນເດືອນກວ່າຈະເກັບຊາກລົດ ແລະສົບຄົນຂຶ້ນມາໄດ້ ການເດີນທາງແບບນີ້ກໍເໝືອນການອອກຜະຈົນໄພ ຊີວິດເຄິ່ງໜຶ່ງຝາກໄວ້ກັບໂຊເຟີ ອີກເຄິ່ງໜຶ່ງຕັ້ງຢູ່ເຄິ່ງກາງລະຫວ່າງຄວາມເປັນ ແລະຄວາມຕາຍ ເພາະຫາກລົດພາດທ່າເສຍທາງເກີດອຸບັດຕິເຫດຕົກເຫວ ໂອກາດລອດຄົງມີບໍ່ພໍເທົ່າໃດເປີເຊັນ ຈະວ່າໄປແລ້ວ ໃນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງຈອຫ໌ນກັບເຄຊີຍ໌ ຄຳຖາມທີສອງທີ່ພວກເຂົາລົມກັນກໍຄື

ເຈົ້າຢ້ານຕາຍບໍ່?

“ແນ່ນອນ” ຫາກໃຫ້ຜູ້ຂຽນຕອບຄົງໃຊ້ຄຳນີ້ແຫຼະ ບໍ່ມີໃຜທີ່ຢາກຕາຍ ແມ້ແຕ່ຄົນທີ່ເຮັດບຸນທຸກມື້ ແລະໝັ້ນໃຈວ່າມີບຸນຫຼາຍກວ່າບາບກໍຄົງບໍ່ຢາກຕາຍ ເພາະໃນໂລກນີ້ມີຫຼາຍສິ່ງທີ່ເຮົາຢາກເຮັດ ທີ່ຈິງແລ້ວ, ເຮົາຮູ້ເລິກໆໃນໃຈວ່າ ບໍ່ມື້ໃດກໍມື້ໜຶ່ງຈະຕ້ອງຕາຍຢ່າງແນ່ນອນ ວັນເວລາທີ່ຜ່ານໄປ ໂອກາດທີ່ຈະໄດ້ເຮັດໃນສິ່ງທີ່ເຮົາຕ້ອງການກໍເຫຼືອນ້ອຍລົງທຸກທີ ນີ້ຄືເຫດຜົນວ່າເປັນຫຍັງຄົນສ່ວນໃຫຍ່ຈຶ່ງຢ້ານຕາຍ ເພາະຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດໃນສິ່ງທີ່ເຮົາຕ້ອງການຢ່າງແທ້ຈິງ ຜູ້ອ່ານໜ້າຈະເຄີຍໄດ້ຍິນຄຳເວົ້າທີ່ວ່າ “ຖ້າໄດ້ເຮັດສິ່ງນີ້ແລ້ວ ກໍນອນຕາຍຕາຫຼັບ” ຄຳເວົ້ານີ້ກຳລັງບອກວ່າ ຫາກໄດ້ເຮັດໃນສິ່ງທີ່ຢາກເຮັດຢ່າງແທ້ຈິງແລ້ວ ຄວາມຕາຍຈະບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ໜ້າຢ້ານກົວອີກຕໍ່ໄປ ແລະຄຳຖາມຂໍ້ສຸດທ້າຍທີ່ພວກເຂົາລົມກັນກໍຄື

ຕອນນີ້ເຈົ້າພໍໃຈກັບຊີວິດແລ້ວຫຼືຍັງ?

“ຖາມໂງ່ໆ ຖ້າຂ້ອຍມີຄວາມສຸກກັບຊີວິດ ຂ້ອຍຄົງບໍ່ຂັບລົດ ແລ້ວຫຼົງທາງມານີ້ດອກ” ຈອຫ໌ນບໍ່ໄດ້ເວົ້າແບບນີ້ ຄວັນສີເທົາເວົ້າເອງ! ຄວາມຈິງຈອຫ໌ນຕອບວ່າ “ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ຮູ້ວ່າມີຊີວິດໄປເພື່ອຫຍັງ ແລະຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຮັດສິ່ງນັ້ນເທື່ອ ຂ້ອຍກໍຍັງບໍ່ທັນພໍໃຈກັບຊີວິດເທື່ອດອກ” ຜູ້ຂຽນຄິດວ່າ ເຮົາໜ້າຈະໂຍນຄຳຖາມນີ້ໃສ່ຕົນເອງເປັນໄລຍະໆ ເພື່ອກວດສອບຄວາມຮູ້ສຶກຕົນເອງໃນຂະນະນັ້ນວ່າ ເຮົາມີຄວາມພໍໃຈກັບຊີວິດຕອນນີ້ແລ້ວຫຼືຍັງ? ຫາກວ່າຍັງ ແມ່ນຫຍັງຄືສິ່ງທີ່ຄິດວ່າເມື່ອໄດ້ເຮັດແລ້ວຈະຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາຮູ້ສຶກດີຂຶ້ນ ບາງຄົນຄືການໄດ້ເຮັດໂຄງການໃດໜຶ່ງໃຫ້ສຳເລັດຕາມໃບສັນຍາ ຫຼືບາງຄົນອາດຈະເປັນການໄດ້ເຮັດລາຍການ (List) ທີ່ຂຽນໄວ້ແຕ່ລະມື້ໃຫ້ສຳເລັດກໍຮູ້ສຶກດີແລ້ວ ຜູ້ຂຽນເຊື່ອວ່າ ຄວາມເມື່ອຍລ້າຈາກການເຮັດງານ ຫຼືທີ່ເຮົາເອີ້ນວ່າ ພາວະໝົດໄຟ (Burnout) ຈະຫາຍໄປ ຫາກວ່າເຮົາໄດ້ເຮັດໃນສິ່ງທີ່ເຮົາຢາກເຮັດຢ່າງແທ້ຈິງໄປແລ້ວ ຫຼືກຳລັງເຮັດຢູ່ທຸກມື້ ເພາະຖ້າເຮົາກຳລັງເຮັດໃນສິ່ງທີ່ຢາກເຮັດທຸກເມື່ອເຊື່ອວັນ ການເຮັດວຽກນັ້ນຄືການສາກແບດໄປໃນຕົວ

ແຕ່ຖ້າວ່າເຮົາບໍ່ແມ່ນຄົນໂຊກດີເຖິງຂັ້ນໄດ້ເຮັດວຽກທີ່ເຮົາມັກເໝືອນທີ່ກ່າວມາ ຜູ້ຂຽນຄິດວ່າ ການລາງານສາມສີ່ມື້ ແລ້ວນຳຕົນເອງອອກໄປຜະເຊີນກັບສະຖານທີ່ແປກໃໝ່ ຜູ້ຄົນທີ່ແປກໜ້າ ແລະສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເຮົາບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍໜ້າຈະເປັນທາງເລືອກທີ່ເໝາະສົມ ບາງທີການລາງານໃນຄັ້ງນັ້ນອາດຈະເປັນຈຸດປ່ຽນທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງຊີວິດກໍເປັນໄດ້ ເມື່ອນຳເອົາຕົນເອງອອກຈາກສະຖານທີ່ທີ່ເຮົາຄຸ້ນເຄີຍແລ້ວ ໂລກມັກຈະໂຍນບົດຮຽນບາງຢ່າງທີ່ສາມາດຊະລ້າງສະໜິມທີ່ເກາະຢູ່ໃນໃຈອອກໄດ້ ແລະການເດີນທາງຂອງຄະນະພວກເຮົາໃນຄັ້ງນີ້ ສ່ວນໜຶ່ງເປັນເພາະເຫດຜົນດຽວກັນນີ້ແຫຼະ

ໄລຍະທາງຈາກສີນາກາຣ໌ຮອດກາຣ໌ກິລ ຍາວປະມານ 200 ກິໂລແມັດ ຖ້າຂັບຕາມຫົນທາງປົກກະຕິຈະໃຊ້ເວລາປະມານສີ່ເຖິງຫ້າຊົ່ວໂມງ ແຕ່ມື້ນີ້ພວກເຮົາໃຊ້ເວລາຕັ້ງສິບສອງຊົ່ວໂມງກວ່າຈະຮອດຈຸດໝາຍ ສາເຫດໜຶ່ງເປັນເພາະສະພາບການສັນຈອນທີ່ບໍ່ຄ່ອຍເອື້ອອຳນວຍ ແລະປັດໄຈອື່ນໆ ແຕ່ຫາກຄິດວ່າ ນີ້ແຫຼະຄືບົດຮຽນໜຶ່ງທີ່ໂລກໂຍນມາໃຫ້ ເມື່ອອອກເດີນທາງຈະມີອຸປະສັກຫຼາຍຢ່າງຕາມມາ ແຕ່ນັ້ນກໍທຽບບໍ່ໄດ້ກັບພາວະໝົດໄຟທີ່ເຮົາຕ້ອງທົນທຸກໃນການຢ່ຳຢູ່ກັບທີ່ ສະພາບແວດລ້ອມເດີມໆ ວົນລູບໄປມາ ແລ້ວປ່ອຍໃຫ້ຈິດໃຈຫ່ຽວແຫ້ງໄປເທື່ອລະໜ້ອຍ ທີ່ເຮົາເອີ້ນວ່າ ຕາຍອອກມາຈາກຂ້າງໃນ (Dead inside)

ຄະນະພວກເຮົາມາຮອດເມືອງກາຣ໌ກິລເວລາປະມານແປດໂມງແລງ ກາຣ໌ກິລເປັນເມືອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ທ່າມກາງພູເຂົາຊື່ວ່າ ຫຸບເຂົາສຸຣຸ ມີແມ່ນ້ຳໄຫຼຜ່ານກາງ ປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ເປັນຊາວມຸດສະລິມ ຮອງລົງມາຄືຮິນດູ ແລະຊາວພຸດ ຕອນທີ່ພວກເຮົາມາຮອດຜູ້ຄົນກຳລັງຍ່າງຂວັກໄຂວ່ໄປມາ ຈັບຈ່າຍຊື້ຂາຍຕ້ອງທ້ອງຖະໜົນ ສຽງແກລົດດັງກີ໊ກໆ ກ໊າກໆ ເມື່ອຜ່ານເຂດວຸ້ນວາຍມາແລ້ວ ກໍທະລຸຮອດທາງໂຄ້ງບ່ອນໜຶ່ງດ້ານຂວາເປັນເນີນພູທີ່ມີບ້ານເຮືອນຂອງປະຊາຊົນ ດ້ານຊາຍເປັນແມ່ນ້ຳມີຮົ້ວກັ້ນລະຫວ່າງທາງກັບແມ່ນ້ຳ ທີ່ຮົ້ວນັ້ນມີເສົາໄຟທີ່ໃຫ້ແສງສະຫວ່າງພໍໃຫ້ຄົນແນມເຫັນຫົນທາງແບບສະຫຼົວໆ ຂະນະນັ້ນ ຂ້ອຍເຫຼືອບໄປເຫັນຜູ້ຊາຍຄົນໜຶ່ງກຳລັງຍ່າງມາດ້ວຍຄວາມເຊື່ອງຊ້າ ທ່າທາງເໝືອນກຳລັງອິດເມື່ອຍ ແລະສິ້ນຫວັງກັບສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງໃນຊີວິດ ອາຍຄວັນທີ່ພຸ່ງອອກຈາກປາກຂອງລາວບົ່ງບອກວ່າອາກາດຂ້າງນອກນັ້ນເໜັບໜາວພຽງໃດ

ໃນຮອບໜຶ່ງວັນທີ່ຜ່ານມາ ມີໃຜຮູ້ບໍ່ວ່າ ຊີວິດຂອງຜູ້ຊາຍຄົນນີ້ໄດ້ຜ່ານສິ່ງໃດມາແດ່?

ພຣະຂາວພັນນາຣາມ

ທ້າຍລະດູຝົນ, ປີ 2023

ເອກະສານອ້າງອິງ

ເລື່ອງເລົ່າຂອງຈອຫ໌ນ ແລະຄຳຖາມໄດ້ມາຈາກ “The why café” ຄາເຟ່ສຳລັບຄົນຫຼົງທາງ ຂຽນໂດຍ: John Strelexcky

ຂໍຢືມໄທມ໌ແມັກຊີນ (Time Machine) ຂອງໂດເຣມ່ອນແປບໜຶ່ງ ເພື່ອຍ້ອນເວລາກັບໄປ ເລົ່າເຖິງເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນມື້ວານນີ້ເພີ່ມເຕີມ. ໃນຂະນະທີ່ພວກເຮົາກຳລັງຊື້ຊິມມືຖືຢູ່ດ້ານນອກສະໜາມບິນເມືອງສີນາກາຣ໌ຢູ່ນັ້ນ ຂ້ອຍເຫຼືອບໄປເຫັນທະຫານໃນຊຸດເຄື່ອງແບບຢືນຖືປືນຍ່າງໄປຍ່າງມາຢູ່ບໍລິເວນອາຄານຫຼັງໜຶ່ງ ແຫງນໜ້າຂຶ້ນເທິງດາດຟ້າ ຮັ່ນແນ…ຢືນຢູ່ຫັ້ນອີກຄົນໜຶ່ງ ຄິດໃນໃຈ ປືນລັ່ນໃສ່ພຣະຊ່ະໜໍ! ພາຍຫຼັງທີ່ພວກເຮົາຂຶ້ນລົດມາແລ້ວ ໄດ້ທັກທາຍສະບາຍດີກັບໂຊເຟີລົດ Hello, how are you? I’m fine. Thank you and you ເປັນຕົ້ນ. ໂຊເຟີລົດຄົນນີ້ຈະເປັນຜູ້ນຳພາພວກເຮົາໄປສະຖານທີ່ຕ່າງໆຕະຫຼອດສິບສອງວັນແຫ່ງການເດີນທາງຄັ້ງນີ້. ລາວມີຊື່ວ່າ ອັດຊະຣາບ (Ashraf) ອາຍຸ 65 ປີ ອາຊີບເປັນຄົນຂັບລົດ. ສອງຂ້າງທາງທີ່ພວກເຮົານັ່ງລົດຜ່ານມີທະຫານຢືນຖືປືນຢູ່ເປັນຈຸດໆ ອາຈານຖາມອັດຊະຣາບວ່າ

“ມື້ອື່ນພວກເຮົາຈະສາມາດເດີນທາງໄປເມືອງກາຣ໌ກິລໄດ້ບໍ່?”

(ຖະໜົນຈາກສີນາກາຣ໌ໄປກາຣ໌ກິລຈະປິດເປັນບາງຊ່ວງ ເນື່ອງຈາກວ່າບາງຄັ້ງມີຫິມະເຈື່ອນທັບຫົນທາງ ຫຼືຖະໜົນເປ່ເພ)

“ຂ້ອຍກໍບໍ່ໝັ້ນໃຈຄືກັນ”

ອາຈານຄິດວ່າລາວໜ້າຈະບໍ່ເຂົ້າໃຈຄຳຖາມດີ ກໍເລີຍຖາມຢ້ຳຄຳເດີມອີກເທື່ອໜຶ່ງ ຄຳຕອບຄື “ຂ້ອຍກໍບໍ່ໝັ້ນໃຈຄືກັນ” ນ້ຳສຽງໜັກແໜ້ນກວ່າເກົ່າ. ຮວຍ! ພໍ່ໃຫຍ່ນີ້ຄືເວົ້າແນວນີ້. “ແລ້ວເຮົາຈະເດີນທາງໄປຕາມໂປຣແກຣມທີ່ວາງໄວ້ໄດ້ແນວໃດ ຊັ້ນນາ?” ອາຈານຖາມຕໍ່.

“ບໍ່ຕ້ອງກັງວົນດອກ ມື້ອື່ນກໍຄືມື້ອື່ນ ບໍ່ມີໃຜຮູ້ຄືວ່າ ຫົນທາງຈະເປີດຫຼືບໍ່. ມື້ອື່ນເຊົ້າ ຂ້ອຍຈະໂທໄປຫາເຈົ້າໜ້າທີ່ທີ່ປະຈຳການຢູ່ຕາມຈຸດຕ່າງໆ ຕອນນັ້ນ ຂ້ອຍຈຶ່ງຊິໃຫ້ຄຳຕອບໄດ້”

ໂອເຄ, ແລ້ວແຕ່ໂຊກຊະຕາລະຊັ້ນ!

ຫຼັງຈາກທີ່ສົ່ງພວກເຮົາເຂົ້າທີ່ພັກແລ້ວ ລາວກໍກັບໄປນອນເຮືອນກັບຄອບຄົວຢ່າງສະບາຍອາລົມ ປ່ອຍໃຫ້ພວກເຮົາກັງວົນກັບຄວາມບໍ່ແນ່ນອນຂອງຄຳເວົ້າທີ່ວ່າ “ຂ້ອຍກໍບໍ່ໝັ້ນໃຈ” ຖ້າວ່າມື້ອື່ນຖະໜົນປິດ ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮົາຕ້ອງເສຍເວລາໄປອີກມື້ໜຶ່ງ (ມື້ທຳອິດຄືເຄື່ອງດີເລຍ໌) ຫາກວ່າມື້ຮືກໍຍັງປິດອີກ ແລ້ວຈະເຮັດແນວໃດຕໍ່? ອ່າ..ວ່າຈະບໍ່ຄິດແລ້ວເດ້ ແຕ່ກໍອົດບໍ່ໄດ້ ເຄີຍເປັນບໍ່ ຍິ່ງເຮົາພະຍາຍາມບໍ່ຄິດເຖິງເລື່ອງໃດ ຈິດໃຈເຮົາກັບຍິ່ງຄຸ່ນຄິດຢູ່ກັບເລື່ອງນັ້ນຫຼາຍຂຶ້ນ.

ບາງທີການເດີນທາງພ້ອມກັບແຜນການທີ່ຊັດເຈນ ກໍເຮັດໃຫ້ເຮົາກັງວົນກັບອະນາຄົດໄດ້ບໍ່ໜ້ອຍເລີຍ

ເວົ້າເຖິງເລື່ອງນີ້ຄິດເຖິງກົດຂອງຮ໊ອບສະຕັດເຕີຣ໌ (Hofstadter) ທີ່ວ່າ “ພາລະກິດໃດກໍຕາມທີ່ເຈົ້າວາງແຜນໄວ້ວ່າຈະເຮັດ ມັກຈະໃຊ້ເວລາດົນກວ່າເຈົ້າຄາດການໄວ້ສະເໝີ” ເຮົາມັກຈະເຫັນເຫດການແບບນີ້ເກີດຂຶ້ນກັບໂຄງການໃຫຍ່ໆໃນໂລກ ເຊິ່ງຕົວຢ່າງທີ່ຊັດເຈນຄື ການສ້າງໂອເປຣາ ເຮົ້າສ໌ (Opera House) ທີ່ເມືອງຊິດນີ່ ປະເທດອົດສະຕາລີ ລັດຖະບານຮູ້ດີວ່າ ໂຄງການໃຫຍ່ແບບນີ້ມັກຈະສຳເລັດຊ້າກວ່າປົກກະຕິ ຈຶ່ງວາງແຜນໄວ້ຢ່າງຮອບຄອບ ທັງໆທີ່ເຜື່ອເວລາໄວ້ແລ້ວວ່າ ຈະເຮັດໃຫ້ສຳເລັດພາຍໃນເວລາສີ່ປີ ແຕ່ຄວາມຈິງຄືໃຊ້ເວລາໃນການກໍ່ສ້າງເຖິງສິບສີ່ປີ ໃຊ້ງົບປະມານເກີນກວ່າທີ່ຕັ້ງໄວ້ເຖິງໜຶ່ງພັນສີ່ຮ້ອຍເປີຣ໌ເຊັນ.

ໃນເມື່ອເລື່ອງແບບນີ້ມີໃຫ້ເຮົາເຫັນເປັນປະຈຳ ຈະບໍ່ໃຫ້ເຮົາຄິດກັງວົນໄດ້ແນວໃດເນາະ!

ແຜນການເດີນທາງທີ່ຂຽນໄວ້ຄືສາເຫດໜຶ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມກັງວົນຕະຫຼອດເວລາ ກັງວົນວ່າ ຝົນຈະຕົກ ລົດຈະຕິດ ດິນຈະຖະຫຼົ່ມ ລົດຈະເກີດອຸບັດຕິເຫດ ຖະໜົນຈະຂາດ ດິນຈະສະໄລຊ໌ ກັງວົນໄປສາລະພັດຢ່າງ–ເພາະຫາກສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເກີດຂຶ້ນ ນັ້ນໝາຍຄວາມວ່າເຮົາຈະບໍ່ສາມາດໄປຮອດຈຸດໝາຍປາຍທາງຕາມເວລາທີ່ກຳນົດໄວ້.

ໂອລິເວີຣ໌ ເບີຣ໌ກແມນ ຜູ້ຂຽນໜັງສື “ຊີວິດເຮົາມີພຽງສີ່ພັນສັບດາ” ບອກວ່າ “ບັນຫາຂອງການທຸ້ມເທຈິດໃຈໃຫ້ກັບການວາງແຜນອະນາຄົດຫຼາຍຈົນເກີນໄປຄື ແມ້ບາງຄັ້ງມັນຈະສາມາດປ້ອງກັນຫາຍະນະໄດ້ ແຕ່ສ່ວນໃຫຍ່ມັນມັກຈະກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມວິຕົກກັງວົນຫຼາຍຂຶ້ນກວ່າເກົ່າ” ນັກວາງແຜນທັງຫຼາຍມັກຄິດວ່າ ຕົນເອງສາມາດຄວບຄຸມອະນາຄົດໄດ້ດ້ວຍແຜນການ ແຕ່ຄວາມຈິງຄື ໂລກນີ້ມີສິ່ງຊັບຊ້ອນຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ມີຫຼາຍປັດໄຈທີ່ຈະເຂົ້າມາປ່ຽນແຜນຂອງເຮົາໃຫ້ເປັນໄປອີກແບບໜຶ່ງ ຈະໝັ້ນໃຈໄດ້ແນວໃດວ່າ ເຈົ້າຈະບໍ່ຕົກເຄື່ອງບິນ ແມ້ຈະເດີນທາງໄປຮອດສະໜາມກ່ອນເວລາເຖິງສີ່ຫ້າຊົ່ວໂມງ ບາງທີ ເຄື່ອງບິນໃກ້ຈະອອກ ເມຍເຈົ້າອາດຈະປ່ວຍ ລູກອາດຈະເກີດອຸບັດເຫດ ຫຼືຖ້ຽວບິນອາດຈະຖືກຍົກເລີກ–ບໍ່ມີຫຍັງກາຣັນຕີໄດ້ເລີຍ.

ເຮົາຈະສັງເກດເຫັນວ່າ

ມະນຸດສ່ວນຫຼາຍລ້ວນແຕ່ມີຊີວິດເພື່ອວັນຂ້າງໜ້າທັງນັ້ນ ພວກເຮົາໃຊ້ຊີວິດເໝືອນກັບວ່າ ມື້ນີ້ມີຄຸນຄ່າເປັນພຽງຮາກຖານຂອງສິ່ງອື່ນເທົ່ານັ້ນ ພວກເຮົາໄດ້ຮັບການສັ່ງສອນໃຫ້ຕັ້ງໃຈຮຽນໜັງສື ຈະໄດ້ມີງານດີໆເຮັດ ຫຼືຈະໄດ້ເປັນເຈົ້າເປັນນາຍໃນອະນາຄົດ ອົດອອມເງິນໃນມື້ນີ້ ເພື່ອອະນາຄົດທີ່ດີໃນວັນໜ້າ. ພໍ່ແມ່ ແລະ ຄົນອ້ອມຂ້າງລ້ວນບອກສອນເຮົາໃຫ້ມອງເຫັນອະນາຄົດວ່າເປັນສິ່ງສຳຄັນ ໂດຍລືມຄິດໄປວ່າ ຊີວິດໃນມື້ນີ້ກໍຄືຊີວິດເຊັ່ນກັນ ໂອລິເວີຣ໌ ເບີຣ໌ກແມນ ບອກວ່າ “ຄົນທີ່ປະສົບຜົນສຳເລັດໃນລະບົບເສດຖະກິດແບບທຶນນິຍົມ ມັກປະພຶດຕົນເໝືອນກັບວ່າ ຊີວິດທີ່ມີຢູ່ໃນປັດຈຸບັນເປັນພຽງພາຫະນະທີ່ມີໄວ້ເພື່ອເດີນໄປສູ່ພາວະທີ່ມີຄວາມສຸກໃນອະນາຄົດ ຜົນທີ່ຕາມມາກໍຄື ວັນເວລາໃນແຕ່ລະມື້ຂອງພວກເຂົາຄ່ອຍໆຫຼຸດທອນຄວາມໝາຍລົງ ແມ້ວ່າຕົວເລກໃນບັນຊີຂອງພວກເຂົາຈະເພີ່ມຂຶ້ນກໍຕາມ”  ການໃຊ້ຊີວິດທີ່ຄອຍກັງວົນເຖິງແຕ່ອະນາຄົດຫຼາຍຈົນເກີນໄປ ບາງທີ ກໍເຮັດໃຫ້ສິ່ງຕ່າງໆທີ່ເຮົາປະສົບຢູ່ໃນປັດຈຸບັນມີຄວາມໝາຍນ້ອຍລົງ ເຮົາຈະໝັ້ນໃຈໄດ້ແນວໃດວ່າ ຈະໄດ້ສຳຜັດກັບຄຸນຄ່າທີ່ແທ້ຈິງໃນອະນາຄົດຕາມທີ່ເຮົາວາດຝັນໄວ້ ບາງທີ ອະນາຄົດທີ່ວ່ານັ້ນອາດຈະບໍ່ມີຈິງກໍເປັນໄດ້.

ເຮົາເວົ້າໄດ້ບໍ່ວ່າ “ທຸກການກະທຳຄວນເປັນລາງວັນໃນຕົວມັນເອງ”

ອະລັນ ວັດຕ໌ (Alan Watts) ນັກປັດຊະຍາຊາວອັງກິດເຄີຍກ່າວເຖິງລະບົບການສຶກສາວ່າ “ຕອນຍັງນ້ອຍເຮົາຖືກສົ່ງໄປເນີຣ໌ດເຊີຣີ່ (Nursery School) ເພື່ອກຽມຄວາມພ້ອມສຳລັບການເປັນນັກຮຽນອະນຸບານ ຈາກນັ້ນ ກໍເຂົ້າຮຽນ ປ.1 ປ.2 ປ.3…ແລ້ວພໍເຮົາຂຶ້ນຊັ້ນມັດທະຍົມ ເຂົາກໍບອກວ່ານີ້ຄືການກະກຽມສຳລັບເຂົ້າມະຫາວິທະຍາລັຍ ພໍເຂົ້າມະຫາວິທະຍາລັຍແລ້ວ ກໍບອກໃຫ້ເຮົາກຽມພ້ອມສຳລັບໂລກແຫ່ງການເຮັດງານ ມະນຸດເໝືອນກັບລາທີ່ມີໄມ້ຍື່ນອອກມາຈາກປອກຄໍ ປາຍໄມ້ມີແຄລ໋ອດຫ້ອຍຕ່ອງແຕ່ງໃຫ້ມັນໄລ່ງັບຢູ່ເລື້ອຍໄປ ມັນບໍ່ເຄີຍຢູ່ບ່ອນນີ້ ແລະບໍ່ເຄີຍໄປຮອດບ່ອນນັ້ນ ຊ່າງໄຮ້ເຊິ່ງຊີວິດຊີວາຢ່າງແທ້ຈິງ” ພວກເຮົາໄຂວ່ຄວ້າຫາແຕ່ອະນາຄົດຕະຫຼອດເວລາ ເມື່ອທຸກຢ່າງບໍ່ເປັນໄປຕາມແຜນການ ເຮົາກໍເກີດຄວາມເດືອດຮ້ອນກັງວົນໃຈໄດ້ງ່າຍໆ ເປັນໄປໄດ້ວ່າ ສິ່ງທີ່ພວກເຮົາກັງວົນຢູ່ໃນຕອນນີ້ຄື ຜົນກະທົບທີ່ເກີດຈາກລະບົບສັງຄົມທີ່ເຮົາຢູ່ (ລະບົບທຶນນິຍົມ ແລະລະບົບການຮຽນທີ່ພວກເຮົາໄດ້ຮັບມາ) ຫຼືຜູ້ອ່ານຄິດວ່າແນວໃດ?

ຕື່ນເຊົ້າມື້ຕໍ່ມາ ພາຍຫຼັງທຳທຸລະສ່ວນຕົວຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ຄະນະພວກເຮົາຈຶ່ງພາກັນລາກກະເປົ໋າລົງມາທີ່ໜ້າຄາວເຕີຣ໌ (ຈັກຊິໄດ້ເດີນທາງຕໍ່ຫຼືບໍ່ “ບໍ່ຮູ້” ແຕ່ກຽມໄວ້ກ່ອນ) ເວລາປະມານຫົກໂມງເຊົ້າ ພວກເຮົາຍ່າງອອກໄປຫາຮ້ານຊາ (ອິນເດຍເອີ້ນວ່າ ມາຊາລາ ຈາຍ) ຖະໜົນໃນເມືອງສີນາກາຣ໌ຍາມນີ້ຂ້ອນຂ້າງວ່າງເປົ່າ ເໝືອນມີພຽງພວກເຮົາກັບໝາຈອນຈັດສາມສີ່ຕົວເທົ່ານັ້ນທີ່ເຄື່ອນໄຫວໄປມາ ຊາວເມືອງຍັງບໍ່ທັນຕື່ນນອນ ຍ່າງອອກມາຈາກໂຮງແຮມປະມານຮ້ອຍແມັດກໍເຫັນຮ້ານນ້ຳຊາ ເມື່ອກ້າວຂາເຂົ້າໄປຮູ້ສຶກໄດ້ທັນທີເລີຍວ່າ ອ່າ..ອາກາດອຸ່ນຂຶ້ນເປັນກອງເລີຍ. ພາຍໃນຮ້ານມີຄົນນັ່ງຢູ່ຫັ້ນກ່ອນແລ້ວສາມສີ່ຄົນ ອາຍຄວັນທີ່ເກີດຈາກຈອກນ້ຳຊາລອຍຄຸ້ງອົບອວນໄປທົ່ວຫ້ອງ ແສງທີ່ສາດສ່ອງເຂົ້າມາຜ່ານທາງປ່ອງຢ້ຽມ ເຮັດໃຫ້ບັນຍາກາດພາຍໃນຮ້ານຄລາສສິກໄປອີກແບບໜຶ່ງ ພະນັກງານຍ່າງກັບໄປກັບມາເພື່ອເຊີຣ໌ບອາຫານ ແລະນ້ຳຊາແກ່ພວກເຮົາ

ສຳລັບອາຫານເຊົ້າມື້ນີ້ ມີສາມຢ່າງຄື ໜຶ່ງ-ປາຣະຖາ (Paratha) ເປັນອາຫານຊະນິດໜຶ່ງທີ່ເຮັດດ້ວຍແປ້ງທາເກືອກັບນ້ຳມັນມີເຄື່ອງເທດຜະສົມຢູ່ໜ້ອຍໜຶ່ງ ເຮັດເປັນແຜ່ນບາງໆເໝືອນເຂົ້າຫູຊ້າງບ້ານເຮົາ ແລ້ວນຳໄປຂາງໄຟໃຫ້ສຸກ ສອງ-ດານ (Dal) ເປັນແກງຊະນິດໜຶ່ງທີ່ເຮັດຈາກໝາກຖົ່ວ ຂີ້ມິ້ນ ແລະເຄື່ອງເທດ ສາມ-ຊາອິນເດຍ (Masala jai) ຄືຊານົມທີ່ຜະສົມກັບເຄື່ອງເທດ ເມື່ອສັ່ງມາເສັດຊັບຮຽບຮ້ອຍກໍລົງມືທັນທີ ກິນໄປໄດ້ສອງສາມຄຳ ອາຈານຄືຊິຮູ້ວ່າອາຫານບໍ່ຄ່ອຍຖືກປາກພວກເຮົາປານໃດ ກໍເລີຍເວົ້າຂຶ້ນວ່າ ກິນລົງໄປໂລດ ບໍ່ຕ້ອງຖາມຫາຄວາມແຊບ ຄິດສາວ່າ ກິນເພື່ອໃຫ້ຮ່າງກາຍມີພະລັງງານກໍພໍ. ແມ້ວ່າຫຼາຍຄົນຈະບໍ່ສະແດງອາການ ແຕ່ສີໜ້າແຕ່ລະຄົນມີມະຕິເປັນເອກະສັນເລີຍວ່າ “ບໍ່ແຊບ” ໂດຍສະເພາະດານ ເມື່ອກິນເຂົ້າໄປແລ້ວບອກໄດ້ຄຳດຽວເລີຍວ່າ “ລ່ຽນ” ຮູ້ສຶກພະອຶດພະອົມ ຈະຄາຍຖິ້ມກະເສຍດາຍເງິນ ຈະກືນລົງໄປ ຮ່າງກາຍກໍບໍ່ຄ່ອຍ welcome ປານໃດ

ຄົນອື່ນຍັງພໍໄຫວ ແຕ່ຄວັນສີເທົາເລີ່ມບໍ່ໄຫວແລ້ວ

ຮູ້ໄດ້ແນວໃດວ່າຊິບໍ່ໄຫວ ເພາະຖິ້ມຫຼັກຖານໄວ້ເຕັມຈານເລີຍ ປາຣະຖາໝົດໄປບໍ່ພໍເຄິ່ງ ຄິດໃນໃຈ ຊວຍລະງານນິ! ອາຈານກໍຢໍ້າອີກວ່າ ເອົາໃຫ້ໝົດໃດ໋ ເສຍດາຍເງິນ. ເວົ້າເຖິງຂະໜາດນີ້ແລ້ວ ກໍຕ້ອງສະແດງຄວາມຮັບຜິດຊອບດ້ວຍການກິນໃຫ້ໝົດ. ບາງຄົນອາດຈະຄິດວ່າ ຄືບໍ່ແບ່ງໃຫ້ຄົນອື່ນຊັ້ນ? ຢ່າຄິດແບ່ງເລີຍ ເພາະຕອນນີ້ຄືຊິບໍ່ມີໃຜຮັບນ້ຳໃຈຈາກກັນດອກ. ຂ້ອຍປະເມີນແລ້ວວ່າ ຈັ່ງໃດກໍກິນບໍ່ໝົດແນ່ນອນ ແຕ່ກໍຕ້ອງຮັບຜິດຊອບໃນສ່ວນຂອງຕົນເອງ

 “ຫໍ່” ຄຳສັ້ນໆ ທີ່ຊ່ວຍກອບກູ້ສະຖານະການ.

ພວກເຮົາຍ່າງອອກຈາກຮ້ານຊາພ້ອມກັບທ້ອງໄສ້ທີ່ບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍກັບອາຫານເຊົ້າແບບນີ້ ແຕ່ກໍຍັງດີກວ່າບໍ່ມີຫຍັງໃຫ້ກະເພາະຍ່ອຍໃນຍາມທີ່ມັນຮ້ອງຖາມຫາ. ຄວາມຈິງແລ້ວ, ເມື່ອອອກເດີນທາງຫົວໃຈເຮົາຈະເປີດກວ້າງກວ່າເກົ່າ ເພື່ອໂອບກອດເອົາທຸກສິ່ງທີ່ລະຫວ່າງທາງຢິບຍື່ນໃຫ້ ທັນທີທີ່ກ້າວຂາອອກຈາກເຮືອນຫຼືສະຖານທີ່ຄຸ້ນເຄີຍ ເຮົາມັກເຜື່ອໃຈໄວ້ເຈີກັບສະຖານະການທີ່ບໍ່ຄາດຄິດສະເໝີ ໂດຍສະເພາະການເດີນທາງໃນອິນເດຍພາກເໜືອ ທຸກກ້າວຍ່າງຄືການຜະຈົນໄພ ແຕ່ກໍເພາະສິ່ງນີ້ແຫຼະທີ່ເຮັດໃຫ້ການເດີນທາງມີຊີວິດຊີວາ. ພວກເຮົາຍ່າງກັບມາຮອດໜ້າໂຮງແຮມເຫັນອັດຊະຣາບຈອດລົດລໍຖ້າຢູ່ຫັ້ນແລ້ວ ພໍແຕ່ເຫັນລົດ ຄວາມກັງວົນເກົ່າກໍເລີ່ມຜຸດຂຶ້ນອີກຄັ້ງ ຄວາມກັງວົນເດີມໆມັກເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອມີເຫດປັດໄຈທີ່ສາມາດເຊື່ອມໂຍງໄປຫາຄວາມກັງວົນນັ້ນອີກຄັ້ງ ແມ້ບາງເລື່ອງເຮົາອາດຈະລືມມັນໄປແລ້ວກໍຕາມ ຕອນນີ້ ເໝືອນກັບວ່າຄວາມຜິດຫວັງກັບຄວາມສົມຫວັງ ເປັນສອງສິ່ງທີ່ມີພຽງເສັ້ນບາງໆຂວາງກັ້ນໄວ້ເທົ່ານັ້ນ ຈະໄດ້ເດີນທາງຕໍ່ຫຼືຈະຕ້ອງລໍຖ້າອີກໜຶ່ງມື້ ຂຶ້ນກັບວ່າອັດຊະຣາບຈະໃຫ້ຄຳຕອບແນວໃດ.

ເບິ່ງຄືວ່າ ຄວາມກັງວົນຂອງພວກເຮົາໃນຄັ້ງນີ້ມີສາເຫດມາຈາກການຂຽນແຜນການເດີນທາງທີ່ແນ່ນອນວ່າ ມື້ນີ້ຕ້ອງໄປບ່ອນນັ້ນ ມື້ອື່ນຕ້ອງໄປໃຫ້ເຖິງອີກທີ່ໜຶ່ງ ການເວົ້າແບບນີ້ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າ ການເດີນທາງບໍ່ຄວນມີແຜນການ ຂ້ອຍຄິດວ່າ ແຜນການຈຳເປັນຈະຕ້ອງມີ ແຕ່ເປັນແຜນການທີ່ສາມາດຢືດຢຸ່ນໄດ້ (Flexibility) ຕາມສະຖານະການ. ການຟິກ (fix) ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງໄວ້ໂດຍບໍ່ສາມາດໂອນອ່ອນຜ່ອນຕາມໄດ້ເລີຍນັ້ນ ຄືສາເຫດທີ່ແທ້ຈິງຂອງຄວາມກັງວົນ. ຄວາມຈິງ ບໍ່ສະເພາະແຕ່ແຜນການເດີນທາງດອກທີ່ຫາກຟິກໄວ້ແລ້ວກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມກັງວົນຕາມມາ ແຕ່ຄືທຸກຢ່າງໃນຊີວິດ ວັດທະນະທຳ ຄວາມເຊື່ອ ສາສະໜາ ການສຶກສາ ການເມືອງເປັນຕົ້ນ. ຫາກເຮົາຍຶດຖືສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຈົນບໍ່ເຫຼືອພື້ນທີ່ໄວ້ໃຫ້ສິ່ງທີ່ແຕກຕ່າງເລີຍ–ນັ້ນຄືທີ່ມາຂອງຄວາມກັງວົນ ສັບສົນ ແລະທຸກໃຈທີ່ແທ້ຈິງ.

ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ຄວາມກັງວົນຈະຫາຍໄປເມື່ອເຮົາໄດ້ຄຳຕອບທີ່ຊັດເຈນ (ບໍ່ວ່າຄຳຕອບນັ້ນຈະເປັນໄປຕາມທີ່ເຮົາຫວັງຫຼືບໍ່ກໍຕາມ) ຄຳສອນທາງພຸດທະສາສະໜາບອກວ່າ ຄວາມຄິດເໝືອນນ້ຳໃນໜອງຍິ່ງກວນກໍຍິ່ງຂຸ່ນ ຂະນະທີ່ເຮົາວິຕົກກັງວົນຄືພາວະທີ່ຈິດໃຈກຳລັງຂຸ່ນມົວ ຍິ່ງຂຸ່ນເຮົາຍິ່ງມີໂອກາດທຸກໃຈຫຼາຍຂຶ້ນ ສະນັ້ນ ພຣະຈຶ່ງຢ້ຳເຕືອນຢູ່ສະເໝີວ່າ ຈົ່ງມີສະຕິຢູ່ກັບປັດຈຸບັນ ໂອບກອດທຸກຊ່ວງເວລາຂອງຊີວິດໄວ້ ຊຶມຊັບເອົາເຫດການທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນເໝືອນກັບວ່າມັນຈະເກີດຂຶ້ນມາພຽງຄັ້ງດຽວ ທຸກຊ່ວງເວລາລ້ວນມີຄຸນຄ່າໃນຕົວມັນເອງ ສະນັ້ນ ຢ່າວິຕົກກັງວົນເຖິງອະນາຄົດຫຼາຍຈົນເກີນໄປ ເພາະແນວໃດໆ ມື້ອື່ນກໍຈະມີສິ່ງໃຫ້ວິຕົກກັງວົນໃນຕົວມັນເອງຢູ່ແລ້ວ. ໃນຂະນະທີ່ພວກເຮົາກຳລັງກ້າວຍ່າງໄປຫາອັດຊະຣາບ ຂ້ອຍເຫຼືອບໄປເຫັນກະເປົ໋າເດີນທາງທີ່ຈັດວາງໄວ້ຢ່າງເປັນລະບຽບຢູ່ເທິງຫຼັງຄາລົດ–ນັ້ນຄືເຄື່ອງໝາຍທີ່ບົ່ງບອກວ່າ “ມື້ນີ້ຖະໜົນເປີດ”

ພຣະຂາວພັນນາຣາມ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ

20 ກໍລະກົດ 2023

ເອກະສານອ້າງອິງ:

ຊີວິດເຮົາມີພຽງສີ່ພັນສັບປະດາ Four Thousand Weeks: Time Management for Mortals

Oliver Burkeman      ຂຽນ

ວາດຝັນ ຄຸນາວົງ           ແປ

ສຳນັກພິມອະມະຣິນຮາວທູ

ການທີ່ມະຫາອໍານາດຕາເວັນຕົກແລະສະຫະລັດອາເມຣິກາເກາະກຸ່ມກັນຢ່າງໜຽວ ແໜ້ນມາເປັນເວລາດົນນານຈົນກາຍເປັນຜູ້ຈັດລະບຽບໂລກ ແລະກາຍມາເປັນມະຫາອໍານາດເບີ 1 ຂອງໂລກຕະຫຼອດສະຕະວັດທີ 20 ແລະໄດ້ຜະລິດເງິນໂດລາອອກມາ ຈົນກາຍມາເປັນສະກຸນເງິນ ທີ່ມີບົດບາດສໍາຄັນຕໍ່ເສດຖະກິດແລະການເງິນຂອງໂລກໃນປັດຈຸບັນນີ້ໄດ້ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງບັງເອີນ. ເລື່ອງນີ້ມີເບື້ອງຫຼັງແລະຄວາມເປັນມາແນວໃດນັ້ນ ພວກເຮົາມາສຶກສານໍາກັນເບິ່ງ.

ພາຍຫຼັງສົງຄາມກາງເມືອງ (Civil War) ໃນສະຫະລັດອາມເຣິກາສິ້ນສຸດລົງ ໃນປີ 1864 ຊາວເອີຣົບພາກັນຫຼັ່ງໄຫຼເຂົ້າໄປດິນແດນໃໝ່ຫຼືໂລກໃໝ່ (New World) ເປັນແສນໆ ຈົນມີປະຊາກອນເຖິງ 32 ລ້ານຄົນ. ຜູ້ອົບພະຍົບເຂົ້າມາສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຊາວໄອຣີສຈາກເກາະອັງກິດ ຮອງລົງມາແມ່ນຊາວເຢຍລະມັນ, ຮົງກຣີ ຕໍ່ມາແມ່ນພວກສະແກນດີເນເວຍ (ເອີຣົບຕອນ ເໜືອ), ຊາວຝຣັ່ງ, ຊາວໂປໂລຍ, ເຊັກສ໌, ຣັດເຊຍແລະອື່ນໆ. ເຂົາເຈົ້າຖືວ່າ ບ່ອນນີ້ແມ່ນດິນແດນພັນທະສັນຍາ (The Promised Land) ທີ່ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າມອບໃຫ້ແກ່ຜູ້ທີ່ຖືກກົດຂີ່ ມາລົງຫຼັກປັກຖານແລະທໍາມາຫາກິນ ເພື່ອສ້າງໂອກາດໃຫ້ແກ່ຕົວເອງ.

ລະຫວ່າງປີ 1865 ຫາປີ 1900 ຖືວ່າເປັນຍຸກທອງ (Golden Age) ຂອງປະເທດສະຫະລັດອາເມຣິກາ. ອັນນີ້ຄືຍຸກແຫ່ງການເຟື່ອງຟູທາງດ້ານອຸດສາະຫະກໍາ ຊຶ່ງເຮັດໃຫ້ປະເທດນີ້ມີຄວາມມັ່ງຄັ່ງແລະເຂັ້ມແຂງທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ການເງິນແລະແສນຍານຸພາບທາງທະຫານ ເນື່ອງຈາກປັດໄຈເອື້ອອໍານວຍຫຼາຍປະການ ດັ່ງນີ້:

1. ຈາກຫຼັງສົງຄາມກາງເມືອງ ຊາວອາເມຣິກາໄດ້ຂະຫຍາຍດິນແດນສູ່ພາກຕາເວັນຕົກຈົນຮອດມະຫາສະມຸດແປຊີຟິກ ເຮັດໃຫ້ສະຫະລັດອາເມຣິກາມີດິນແດນກວ້າງໃຫຍ່ໄພສານ ທີ່ອຸດົມດ້ວຍຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດ ເຊັ່ນ: ປ່າໄມ້, ຖ່ານຫີນ, ນໍ້າມັນ, ເຫຼັກ, ຄໍາ, ທອງແດງ, ເງິນ, ມາດ (ກໍາມະຖັນ), ກົ່ວ ແລະອື່ນໆ.

2. ມີການກໍຕັ້ງມະຫາວິທະຍາໄລ 5 ແຫ່ງຢູ່ໃນລັດພາກຕາເວັນອອກ ຊຶ່ງເປັນການນໍາເອົາຄວາມຮູ້ຈາກມະຫາວິທະຍາໄລສອງແຫ່ງຂອງລາຊະອານາຈັກອັງກິດໃນຂະນະນັ້ນ ຄຶ: Oxford ແລະ Cambridge ເພື່ອນໍາໄປຕໍ່ຍອດ.

3. ມີນັກປະດິດຄິດຄົ້ນສິ່ງຕ່າງໆອອກມາ ເຊັ່ນ: Elias Howe; ຜູ້ຜະລິດຈັກຫຍິບຜ້າ, Samuel F. B. Morse; ຜູ້ຜະລິດເຄື່ອງສົ່ງໂທລະເລກ, Alexander Graham Bell; ຜູ້ຜະລິດໂທລະສັບ, Thomas Alva Edison; ຜູ້ຜະລິດຫຼອດໄຟຟ້າ ເຄື່ອງຫຼິ້ນແຜ່ນສຽງ ແລະຄົນອື່ນໆ.

4. ເນື່ອງຈາກຜູ້ຄົນມາຈາກຫຼາຍປະເທດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ມີຄວາມຄິດ ຄວາມຮູ້ ມີປະສົບການ ມີທັກສະທີ່ຫຼາກຫຼາຍ. ໃນຈໍານວນນີ້ມີທັງພວກນັກທຸລະກິດ ປັນຍາຊົນ ແຕ່ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຜູ້ມາໃຊ້ແຮງງານຢູ່ໃນວຽກກະສິກໍາ ແລະກໍາມະກອນໂຮງຈັກໂຮງງານ.

5. ມີການຂະຫຍາຍລະບົບຄົມະນາຄົມໄປທົ່ວປະເທດ ດ້ວຍກາສ້າງເສັ້ນທາງລົດໄຟຈາກຊາຍຝັ່ງມະຫາສະມຸດແອຕລັງຕິກໄປຮອດຝັ່ງແປຊີແຟກ ມາຮອດປີ 1900 ອາເມຣິກາມີເສັ້ນທາງລົດໄຟຍາວ 200,000 ໄມລ໌. ທຸລະກິດການລົດໄຟເຮັດໃຫ້ເກີດນັກປະກອບການ ຊື່ Andrew Carnegie ຊຶ່ງຕໍ່ມາກາຍເປັນມະຫາເສດຖີໂຮງງານຫຼອມເຫຼັກ ແລະຜູກຂາດການຜະລິດເຫຼັກກ້າຢູ່ໃນປະເທດນີ້.

6. ມີການຄົ້ນພົບບໍ່ນໍ້າມັນຊຶ່ງແມ່ນວັດສະດຸເຊື້ອໄຟສໍາຄັນໃນການຂັບເຄື່ອນຍານພາຫະນະແລະເຄື່ອງຈັກຕ່າງໆໃນພາກກະສິກໍາແລະອຸດສາຫະກໍາ. John D. Rockefeller ໄດ້ຕັ້ງບໍລິສັດ Standard Oil Company ເພື່ອຜູກຂາດການຄ້າຂາຍນໍ້າມັນຢູ່ທົ່ວປະເທດ.

7. ທຸລະກິດທະນາຄານ ຊຶ່ງລິເລີ່ມໂດຍ John Pierpont Morgan ແຕ່ປີ 1637 ມີບົດບາດສໍາຄັນໃນການຂະຫຍາຍພາກທຸລະກິດຕ່າງໆຢູ່ໃນຍຸກຮຸ່ງເຮືອງທາງດ້ານເສດຖະກິດນີ້.

ການພັດທະນາແບບກ້າວກະໂດດນີ້ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຄວາມຄິດແບບທຶນນິຍົມຝັງຮາກເລິກຢູ່ໃນສັງຄົມອາເມຣິກາ ໂດຍລັດຖະບານປ່ອຍໃຫ້ມີການແຂ່ງຂັນໃນວົງການທຸລກິດໂດຍບໍ່ຄໍານຶງເຖິງສິລະທັມຫຼືມະນຸດສະທັມໃດໆທັງສິ້ນ. ທິດສະດີຂອງດາຣ໌ວິນ (Darwinism) ທີ່ບອກວ່າ “ຄົນທີ່ເຂັ້ມແຂງເທົ່ານັ້ນທີ່ຈະຢູ່ລອດໄດ້ ສ່ວນຜູ້ອ່ອນແອກໍຕ້ອງຕາຍໄປ” ຖືກນໍາມາໃຊ້ໃນພາກທຸລະກິດ. ມີການເກາະກຸ່ມລະຫວ່າງນັກທຸລະກິດປະເພດດຽວກັນ ເອີ້ນວ່າລະບົບ (Trust) ເພື່ອຜູກຂາດລາຄາສິ້ນຄ້າ ສ້າງຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຫ້ແກ່ຜູ້ຜະລິດລາຍຍ່ອຍ ຊາວກະສິກອນ, ຜູ້ບໍລິໂພກຊຶ່ງແມ່ນປະຊາຊົນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງປະເທດ.

ຜົນທີ່ຕາມມາ ຄື ສັງຄົມໄດ້ແບ່ງຊັ້ນຄົນອອກເປັນ 3 ປະເພດ ຄື: ຊົນຊັ້ນສູງ (The Upper Class) ເປັນເຈົ້າຂອງທຸລະກິດ ເປັນເສດຖີຮ້ອຍລ້ານໂດລາ ໃຊ້ຊີວິດຫຼູ່ຫຼາ ຢູ່ຄະລືຫາດຫຼັງໃຫຍ່ ສົ່ງລູກໄປຮຽນຢູ່ທະວີບເອີຣົບ ແລະມະຫາວິທະຍາໄລພາຍໃນປະເທດ. ຕໍ່ມາແມ່ນຊົນຊັ້ນກາງ ຫຼືຜູ້ມີລາຍໄດ້ປານກາງ (The Middle Class) ເປັນພວກທີ່ມີອາຊີບປະຈໍາ ມີລາຍໄດ້ຈາກການໃຊ້ຄວາມສາມາດແລະທັກສະດ້ານມັນສະໝອງ. ສຸດທ້າຍແມ່ນ ຊົນຊັ້ນຕໍ່າ (The Poor People) ຊຶ່ງເປັນຄົນກຸ່ມໃຫຍ່ ເປັນກຸ່ມແຮງງານຫຼັກໃນຍຸກອຸກສາຫະກໍາ ປະກອບດ້ວຍກຸ່ມຜູ້ໃຊ້ແຮງງານ ຫຼືກໍາມະກອນ ສ່ວນອີກກຸ່ມໜຶ່ງແມ່ນຊາວເອີຣົບທີ່ອົບພະຍົບເຂົ້າມາໃນລັກສະນະກະເສດຖະກອນ. ຊົນຊັ້ນຕໍ່າແມ່ນພວກທີ່ມີບັນຫາຫຼາຍທີ່ສຸດ ຄືຖືກກົດຂີ່ຂູດຮີດ ຈາກຄ່າແຮງງານຕໍ່າ ຖືກບັງຄັບໃຫ້ເຮັດວຽກ 10-12 ຊົ່ວໂມງຕໍ່ມື້. ພວກເຂົາອາໄສຢູ່ຊຸມຊົນແອອັດ ຂາດອານາໄມ ແລະມີພະຍາດຕ່າງໆນາໆ.

ເນື່ອງຈາກບ້ານເມືອງມີຄວາມສະງົບ ສົງຄາມກັບເມັກຊິໂກສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ ແລະປະເທດນີ້ບໍ່ກ້າມາຕໍ່ກອນກັບສະຫະລັດອາເມຣິກາອີກເລີຍ ສ່ວນທາງເໜືອແມ່ນປະເທດການາດາ ຊຶ່ງກໍຫາກໍ່ຕັ້ງເປັນປະເທດ ແຕ່ຍັງບໍ່ທັນເຂັ້ມແຂງເທື່ອ. ເມື່ອມີການກ້າວໜ້າທາງດ້ານອຸດສາຫະກໍາ ສະຫະລັດອາເມຣິກາກໍເລີ່ມດໍາເນີນນະໂຍບາຍລັດທິຈັກກະວັດນິຍົມ (Imperialism) ໂດຍປະຖິ້ມນະໂຍບາຍບໍ່ຫຍຸ້ງກ່ຽວກັບຄວາມຂັດແຍ່ງລະຫວ່າງປະເທດ ຫຼືເຂົ້າໄປແຊກແຊງກິດຈະການຂອງປະເທດອື່ນ ຕອນກໍ່ຕັ້ງປະເທດໃໝ່ໂດຍປະທານາທິບໍດີ Gorge Washington ບອກໄວ້ໃນປີ 1797 ແລະຢໍ່າເຕືອນອີກຕື່ມດ້ວຍລັດທິມອນໂຣ (Monroe) ປະທານາທິບໍດີຄົນທີ 5 ທີ່ໃຫ້ສະຫະລັດອາເມຣິການຍຶດຖືນະໂບຍາຍເປັນກາງ ແລະບໍ່ໃຫ້ປະເທດໃດມາຫຍຸ້ງກ່ຽວກັບກິດຈະການຢູ່ໃນທະວີບອາເມຣິກາ.

ປັດໄຈທີ່ເຮັດໃຫ້ສະຫະສັດ ອາເມຣິກາດໍາເນີນນະໂຍບາຍລັດທິຈັກກະວັດ ຄື:

1. ເຫັນປະເທດອື່ນໆ ເຊັ່ນ: ອັງກິດ, ຝຣັ່ງ, ເບລຢຽມ, ເນເທີຣ໌ແລນດ໌, ເຢຍລະມັນ, ອິຕາລີ, ຣັດເຊຍແລະຍີ່ປຸ່ນ ຊຶ່ງເປັນຄູ່ແຂ່ງດ້ານການຄ້າ ໄດ້ດໍາເນີນນະໂຍບາຍຈັກກະວັດໄປແລ້ວ ແລະໄດ້ສ້າງຄວາມລໍ້າລວຍ ດ້ວຍການເຂົ້າໄປຍຶດຄອງເອົາປະເທດຕ່າງໆຢູ່ທະວີບອາຟຣິກາ, ອາຊີແລະອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້.

2. ເກີດຈາກການກົດດັນຈາກພາຍໃນ ຈາກນັກທຸກິດພາຍໃນປະເທດທີ່ຜັກດັນໃຫ້ລັດຖະບານ ຊອກຫາແຫຼ່ງຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດ ເພື່ອຫາວັດຖຸດິບມາປ້ອນໂຮງຈັກໂຮງງານ ແລະຊອກຫາຕະຫຼາດ ເພື່ອສົ່ງສິນຄ້າທີ່ຜະລິດຢູ່ໃນປະເທດໄປຂາຍ.

ເມື່ອນະໂຍບາຍສະແຫວງຫາອານານິຄົມໄດ້ກໍ່ຕົວຂຶ້ນ ສະຫະລັດ ອາເມຣິກາກໍເລີ່ມປັບປຸງກອງທັບເຮືອ ເລີ່ມແຕ່ປີ 1882 ແລະມາຮອດປີ 1895 ປະເທດນີ້ກໍມີກອງທັບເຮືອທີ່ເຂັ້ມແຂງ ຊຶ່ງພ້ອມຈະປະຕິບັດການໄດ້. ສະຫະລັດອາເມຣິກາເລີ່ມຊອກຫາດິນແດນເພື່ອເອົາມາເປັນເມືອງຂຶ້ນຂອງຕົນນັ້ນ ເລີ່ມແຕ່ປີ 1898 ຄືຫຼັງຈາກປະສົບໄຊຊະນະໃນສົງຄາມກັບສເປນແລ້ວ ສະຫະລັດອາເມຣິກາກໍເຂົ້າຍຶດຄອງໝູ່ເກາະຊາມົວຢູ່ມະຫາສະມຸດແປຊີຟິກຕອນໃຕ້. ຕໍ່ມາແມ່ເກາະຮາວາຍ ຊຶ່ງທະຫານເຮືອອາເມຣິກາໄດ້ເຂົ້າໄປຊ່ວຍນັກປະຕິວັດໃນທ້ອງຖິ່ນຍຶດອໍານາດໃນປີ 1893 ແລະໃນທີ່ສຸດໝູ່ເກາະຮາວາຍກໍກາຍມາເປັນດິນແດນຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໃນປີ 1899 ສະຫະລັດອາເມຣິກາກໍເຂົ້າຍຶດຄອງປະເທດຟີລິບປິນ ແທນເຈົ້າອານານິຄົມສເປນ.

ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ I ເລີ່ມແຕ່ປີ 1914 ຫາ 1918 ລະຫວ່າງຝ່າຍພັນທະມິດປະກອບດ້ວຍ ເຊີເບຍ, ຝຣັ່ງ, ອັງກິດ, ຣັດເຊຍແລະອິຕາລີ ກັບອີກຝ່າຍໜຶ່ງໄດ້ເຢຍລະມັນແລະອອສເຕັຣຍ-ຮົ່ງກຣີ, ບູກາຣີແລະຈັກກະວັດອອຕໂຕມານ. ຕອນເລີ່ມຕົ້ນ ອາເມຣິກາບໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປຮ່ວມ ແຕ່ຕໍ່ມາ ເມື່ອເຮືອກໍາປັ່ນດໍານໍ້າຂອງຝ່າຍເຢຍລະມັນໄດ້ຈົມເຮືອບັນທຸກສິນຄ້າຂອງອາເມຣິກາ ສະຫະລັດອາເມຣິກາຈຶ່ງສົ່ງທະຫານ, ອາວຸດຍຸດໂທປະກອນແລະສໍາພາລະຕ່າງໄປຊ່ວຍຝ່າຍພັນທະມິດ ຈົນໄດ້ຮັບໄຊຊະນະໃນສົງຄາມຄັ້ງນີ້.

ໄຊນະຊະໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ I ໄດ້ສະແດງໃຫ້ຊາວໂລກຮູ້ເຖິງແສນຍານຸພາບທາງດ້ານເສດຖະກິດແລະການທະຫານຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ. ພາຍຫຼັງສົງຄາມ ສະຫະລັດອາເມຣິກາມີບົດບາດສໍາຄັນໃນການກໍ່ຕັ້ງອົງການສັນນິບາດ (The League of Nations) ຢູ່ນະຄອນເຈນິວາ ປະເທດສວິສເຊີແລນດ໌ ໃນວັນທີ 10 ມັງກອນປີ 1920. ນີ້ຄືການຈັກລະບຽບໂລກ (World Order) ຄັ້ງທໍາອິດ ໂດຍອາເມຣິກາເປັນອ້າຍໃຫຍ່ຂອງປະເທດເອີຣົບຕາເວັນຕົກທີ່ເປັນຝ່າຍຊະນະ. ຈຸດປະສົງຫຼັກຂອງອົງການນີ້ ຄືຫາທາງປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ສົງຄາມເກີດຂຶ້ນຊໍ້າອີກ ແລະການຟື້ນຟູເສດຖະກິດຂອງປະເທດທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຈາກສົງຄາມ.

ຂະນະນັ້ນ ທຸກປະເທດເອີຣົບບອບຊໍ້າຢ່າງໜັກຈາກສົງຄາມ ສ່ວນສະຫະລັດອາເມຣິກາໄດ້ຮັບຜົນກະທົບພຽງໜ້ອຍດຽວ. ສະຫະລັດອາເມຣິກາຊຶ່ງຮັ່ງມັ່ງແລະມີຄວາມເຂັ້ມແຂງດ້ານເສດຖະກິດ ຈຶ່ງປ່ອຍເງິນກູ້ໃຫ້ແກ່ປະເທດເອີຣົບຕ່າງໆ ເພື່ອນໍາໄປຟື້ນຟູບູລະນະປະເທດ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ສະກຸນເງິນໂດລາເລີ່ມມີຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ເສດຖະກິດໂລກ ເພາະປະເທດກູ້ຢືມຕ້ອງຊໍາລະໜີ້ຄືນເປັນວັດຖຸ ເປັນຄໍາຫຼືເງິນໂດລາເທົ່ານັ້ນ. ເມື່ອສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ II ສິ້ນສຸດລົງໃນປີ 1945 ສະຫະລັດ ອາເມຣິກາກໍປ່ອຍເງິນກູ້ຈໍານວນ 1 ໝື່ນ 3 ພັນລ້ານໂດລາໃຫ້ປະເທດຕ່າງໆ ເພື່ອນໍາໄປຟື້ນຟູປະເທດ ພາຍໃຕ້ໂຄງການ Marshall Plan. ແຕ່ກຸ່ມປະເທດເອີຣົບຕາເວັນອອກ (ຝ່າຍສັງຄົມນິຍົມ) ບໍ່ໄດ້ຮັບເງິນກ້ອນນີ້. ອັນນີ້ຍິ່ງເຮັດໃຫ້ປະເທດເອີຣົບຕາເວັນຕົກມີຂໍ້ຜູກມັດກັບສະຫະລັດອາເມຣິກາຢ່າງຫຼີກລ່ຽງບໍ່ໄດ້.

ໃນເດືອນສິງຫາ ປີ 1944 ສະຫະລັດອາເມຣິກາໄດ້ເຊີນລັດຖະມົນຕີກະຊັງການຄັງຈາກ 44 ປະເທດມາເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊຸມຢູ່ທີ່ເມືອງ Bretton Woods ລັດ New Hampshire. ເນື່ອງຈາກປະເທດຕ່າງໆລ້ວນແຕ່ເປັນລູກໜີ້ສະຫະລັດອາເມຣິກາເປັນເງິນຈໍານວນມະຫາສານ ນອກຈາກນັ້ນແລ້ວ ໃນເວລານັ້ນ ສະຫະລັດອາເມຣິກາຍັງເປັນປະເທດທີ່ມີຄໍາຫຼາຍທີ່ສຸດ ຄືມີ 70% ຫຼື ສອງສ່ວນສາມຂອງຄໍາທີ່ມີຢູ່ໃນໂລກທັງໝົດ.

ໃນກອງປະຊຸມນີ້ (Bretton Woods Conference) ສະຫະລັດ ອາເມຣິກາໄດ້ກໍານົດອັດຕາແລກປ່ຽນເງິນໂດລາອີງໃສ່ຄໍາ ເອີ້ນວ່າ Fixed Exchange Rate ຄື ຄໍາ 1 ounce ( ປະມານສອງບາດປາຍ) ເທົ່າກັບ 35 ໂດລາ ແລະການຄ້າຂາຍລະຫວ່າງປະເທດໃຫ້ໃຊ້ສະກຸນໂດລາ ລວມທັງລະບົບການໂອນເງິນລະຫວ່າງປະເທດກໍໃຫ້ໃຊ້ສະກຸນເງິນໂດລາເປັນຕົວກາງ. ນີ້ຄືບາດກ້າວທໍາອິດໃນການຈັດລະບຽບການເງິນຂອງໂລກ ໂດຍປະເທດຕ່າງໆເລີ່ມມີຄວາມຜູກມັດກັບເງິນໂດລາຢ່າງບໍ່ມີທາງຫຼີກລ່ຽງໄດ້. ຕໍ່ມາ ເມື່ອອາເມຣິກາເຂົ້າມາມີບົດບາດຢູ່ພາກຕາເວັນອອກກາງ ກໍຊັກຊວນບັນດາປະເທດອາຣັບໃຫ້ຄ້າຂາຍນໍ້າມັນດ້ວຍສະກຸນເງິນໂດລາ ຈຶ່ງເປັນທີ່ມາຂອງຄໍາວ່າ Petrol Dollar ປະກົດຂຶ້ນມາ.

ສິ່ງສໍາຄັນຄືສະຫະລັດອາເມຣິກາເປັນຜູ້ມີບົດບາດສໍາຄັນ ໃນການກໍ່ຕັ້ງອົງການສະຫະປະຊາຊາດ (The United Nations) ໃນວັນທີ 14 ເດືອນສິງຫາ ປີ 1945 ຊຶ່ງປັດຈຸບັນມີສໍານັກງານໃຫຍ່ຢູ່ນະຄອນນິວຢອຣ໌ກ ແລະສະຫະລັດອາເມຣິກາເປັນຜູ້ອອກເງິນສ່ວນໃຫຍ່ສໍາລັບການໃຊ້ຈ່າຍກິດຈະການຕ່າງໆຂອງອົງການນີ້. ມາຮອດວັນທີ 4 ເມສາ 2022 ລັດຖະບານອາເມຣິກາໄດ້ປະກອບສ່ວນເປັນເງິນໃຫ້ແກ່ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ຈໍານວນ 11.6 ພັນລ້ານໂດລາ. ສາມາດເວົ້າໄດ້ວ່າ ອົງການສະຫະລັດປະຊາຊາດແມ່ນອົງການຈັດລະບຽບໂລກໃນປັດຈຸບັນ ແລະສະຫະລັດອາເມຣິກາເປັນປະເທດທີ່ມີບົດບາດສໍາຄັນຢູ່ໃນອົງການນີ້.

ເມື່ອເງິນໂດລາມີບົດບາດສໍາຄັນຢູ່ໃນເວທີໂລກ ເງິນສະກຸນນີ້ຈຶ່ງເປັນທີ່ຕ້ອງການຂອງຜູ້ຄົນທົ່ວໂລກ ຊຶ່ງປະເທດໃດກໍຢາກໄດ້ມາໄວ້ຄອບຄອງ ເພື່ອສະດວກແກ່ການຄ້າຂາຍ. ນອກຈາກນັ້ນສະຫະລັດ ອາເມຣິກາຍັງບອກປະເທດຕ່າງໆວ່າ ເຂົາເຈົ້າສາມາດເອົາເງິນໂດລາໃຊ້ເປັນທຶນສໍາຮອງລະຫວ່າງປະເທດໄດ້ (International Reserves). ຕາມຫຼັກການແລ້ວ ປະເທດໃດໜຶ່ງຈະພິມເງິນຂອງຕົນເອງ ຈະຕ້ອງມີຄໍາຄໍ້າປະກັນໃນມູນຄ່າຈໍານວນເງິນທີ່ຈະພິມ ຢູ່ໃນກອງທຶນສໍາຮອງລະຫວ່າງປະເທດ. ແຕ່ສະຫະລັດອາເມຣິກາບອກວ່າ ສາມາດໃຊ້ເງິນໂດລາຄໍ້າປະກັນແທນຄໍາໄດ້ ເພາະຕົນເອງມີຄໍາຄໍ້າປະກັນໃຫ້ຢູ່ແລ້ວ.

ຕໍ່ມາ ເມື່ອອາເມຣິກາພິມເງິນໂດລາອອກມາເປັນຈໍານວນຫຼາຍຫຼວງ ປະເທດຕ່າງໆທີ່ຄ້າຂາຍກັບອາເມຣິກາ ໂດຍສະເພາະປະເທດເອີຣົບຄິດວ່າເງິນໂດລາຈະຕ້ອງເຟີ້ ຈຶ່ງຟ້າວເອົາເງິນໂດລາທີ່ຕົນມີໄປປ່ຽນເອົາຄໍາຈາກອາເມຣິກາ ຈົນເຮັດໃຫ້ຄໍາທີ່ສະສົມຂອງອາເມຣິກາຫາຍໄປ 50% ຕັ້ງແຕ່ປີ 1959 ເປັນຕົ້ນມາ. ເມື່ອເຫັນວ່າຄໍາຊຶ່ງເປັນທຶນສໍາຮອງຂອງຕົນກໍາລັງຈະໝົດ ມາຮອດວັນທີ 15 ສິງຫາ ປີ 1971 ປະທານາທິບໍດີ ຣິກຊາຣ໌ດ ນິກສັນ (Richard Nixon) ກໍປະກາດໃຫ້ລາຄາຄໍາລອຍຕົວຢ່າງເສລີ ບໍ່ໃຫ້ອີງຕາມອັດຕາແລກປ່ຽນ ຄໍາ 1 ounce ເທົ່າກັບ 35 ໂດລາ ອີກຕໍ່ໄປ.

ເມື່ອເງິນສະກຸນໂດລາມີບົດບາດສໍາຄັນຕໍ່ເສດຖະກິດຂອງໂລກ ເພາະທຸກປະເທດຕ້ອງທໍາທຸລະກິດໂດຍໃຊ້ເງິນສະກຸນນີ້ ໃນການຄ້າຂາຍ ໃນລະບົບທະນາຄານ ຕະຫຼອດການໂອນເງິນລະຫວ່າງປະເທດ ນອກຈາກນັ້ນແລ້ວ ນໍ້າມັນຊຶ່ງເປັນເສັ້ນເລືອດໃຫຍ່ສໍາລັບພາກອຸດສາຫະກໍາ ແລະໃຊ້ສໍາລັບຍານພາຫະນະຂົນສົ່ງຢູ່ທົ່ວໂລກ ກໍຍັງຕ້ອງຊື້ຂາຍກັນດ້ວຍເງິນໂດລາ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນເລື່ອງແປກທີ່ມັນຈະກາຍເປັນອາວຸດສໍາຄັນ ໃນການບັງຄັບໃຫ້ປະເທດໃດກໍຕາມທີ່ບໍ່ຍອມໃຊ້ເງິນໂດລາໃນການຊື້ຂາຍນໍ້າ ເຊັ່ນບາງປະເທດອາຣັບ. ນອກຈາກນັ້ນ ຖ້າປະເທດໃດຢູ່ໃນໂລກບໍ່ດໍາເນີນນະໂຍບາຍໄປຕາມທິດທາງທີ່ຕົນເອງຕ້ອງການ ສະຫະລັດອາເມຣິກາກໍຈະສົ່ງຄົນເຂົ້າໄປ ປຸກລະດົມປະຊາຊົນໃຫ້ໂຄນລົ້ມລັດຖະບານຂອງປະເທດນັ້ນ.

ເນື່ອງຈາກສະກຸນເງິນໂດລາມີຄ່າກວ່າເງິນສະກຸນອື່ນໆຢູ່ໃນໂລກ ມັນຈຶ່ງກາຍເປັນອາວຸດທີ່ມີປະສິດທິພາບອີກຊະນິດ ເພື່ອທໍາລາຍເສດຖກິດຂອງປະເທດອື່ນ ຈຶ່ງເກີດມີເສດຖີຫາກໍາໄລດ້ວຍການໃຊ້ເງິນສະກຸນນີ້ໂຈມຕີສະກຸນເງິນຂອງປະເທດໃດກໍໄດ້. ຜູ້ມີຊື່ສຽງດ້ານນີ້ ຈົນມີຄົນເອີ້ນວ່າ ພໍ່ມົດການເງິນ ຄື George Soros ເປັນຊາວອາເມຣິກາ ສັນຊາດຮົ່ງກຣີ. ວິລະກໍາທີ່ໂດ່ງດັງໃນປີ 1997 ຊຶ່ງເຂົາຕ້ອງການໂຈມຕີຄ່າເງິນຢວນຂອງຈີນ ແຕ່ບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ເພາະເສດຖະກິດຈີນໝັ້ນຄົງ. ປະເທດອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ຈຶ່ງເປັນຜູ້ຮັບເຄາະ ເຊັ່ນ: ຮົ່ງກົ່ງ, ເກົາຫຼີ, ອິນໂດນິເຊຍ, ໄທແລະມາເລເຊຍ.

ປະເທດໄທເສຍຫາຍຢ່າງໜັກຈາກການໂຈມຕີຄ່າເງິນບາດດ້ວຍເງິນໂດລາໃນປີ 1994. George Soros ໃຊ້ເງິນໂດລາເລີ່ມກວາດຊື້ເງິນບາດໄທຕັ້ງແຕ່ປີ 1993 ຢູ່ໃນປະເທດໄທແລະຢູ່ປະເທດອື່ນໃນອັດຕາແລກປ່ຽນ 1 ໂດລາຕໍ່ 25 ບາດ. ນອກຈາກນັ້ນ ຍັງປ່ອຍເງິນກູ້ດອກເບ້ຍຕໍ່າໃຫ້ນັກລົງທຶນຈໍານວນຫຼວງຫຼາຍເພື່ອລົງທຶນໃນດ້ານທີ່ດິນ, ເຮືອນຢູ່ອາໄສແລະໂຄງການອື່ນໆ ເນື່ອງຈາກປະເທດໄທມີກໍາມະກອນທີ່ມີທັກສະແລະມີລາຄາຖືກກວ່າປະເທດອື່ນໃນຂະນະນັ້ນ. ເວລາບໍ່ດົນຜ່ານໄປ ພໍ່ມົດຄົນນີ້ກໍປ່ອຍຂ່າວວ່າ ເງິນບາດໄທກໍາລັງຈະອ່ອນຄ່າລົງ (ເງິນເຟີ້) ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຄົນຟ້າວເອົາເງິນບາດໄປຊື້ເອົາເງິນໂດລາ ແຕ່ຕອນນີ້ອັດຕາແລກປ່ຽນ ແມ່ນ 1 ໂດລາ ຕໍ່ 50 ບາດ. ວິກິດການເງິນຄັ້ງນີ້ ຜູ້ຄົນເອີ້ນວ່າ ວິກິດຕົ້ມຍໍາກຸ້ງ ເຮັດໃຫ້ນັກທຸລະກິດໄທລົ້ມລະລາຍແລະບໍລິສັດນັບພັນຕ້ອງປິດຕົວລົງ ລວມທັງທະນາຄານຫຼາຍສິບແຫ່ງ ຈົນລັດຖະບານໄທຕ້ອງຫັນໄປເພິ່ງອົງການການເງິນລະຫວ່າງປະເທດ (IMF: International Monetary Fund).

ເມື່ອກ້າວເຂົ້າສູ່ສະຕະວັດທີ 21 ປັດຈຸບັນສະພາບການຂອງໂລກປ່ຽນແປງໄປແລ້ວ ປະເທດ ໃໝ່ໆທີ່ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງທາງດ້ານເສດຖະກິດ ໄດ້ຊອກຫາຊ່ອງທາງປົດປ່ອຍຕົນເອງໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນອອກຈາກອໍານາດເງິນໂດລາ ແລະການຈັດລະບຽບໂລກແບບເກົ່າທີ່ບໍ່ເປັນທັມ ເຊັ່ນ: ສປ ຈີນ, ຣັດເຊຍ, ເບຼຊິນ, ອິນເດຍແລະອາຟຣິກາໃຕ້. ປະເທດເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ລວມກຸ່ມກັນ ຈັດຕັ້ງກຸ່ມ ບລິກສ໌ (BRICS) ເພື່ອຮ່ວມມືກັນທາງດ້ານເສດຖະກິດ ໂດຍໃຫ້ມີການຊື້ຂາຍສິນຄ້າລະຫວ່າງກັນດ້ວຍເງິນສະກຸນຂອງປະເທດຕົນເອງ ຈຸດປະສົງກໍຄືສ້າງຄວາມເປັນທັມແລະບໍ່ມີການເອົາທຽບກັນແລະກັນ.

ບາດກ້າວນີ້ ຖືວ່າເປັນການທ້າທາຍເງິນໂດລາຂອງອາເມຣິກາ ແຕ່ຄົງຕ້ອງໃຊ້ເວລາ ເພາະວ່າອິດທິພົນແລະຄວາມນິຍົມຊົມຊອບເງິນໂດລາຂອງຄົນສ່ວນໃຫຍ່ໃນໂລກຍັງມີຢູ່ຕໍ່ໄປ. ນອກຈາກນັ້ນແລ້ວ ຜູ້ຄົນປະເທດສ່ວນໃຫຍ່ໃນໂລກຊິນເຄີຍກັບລະບົບການເງິນແບບສາກົນ ຜ່ານການໂອນເງິນແບບ SWIFT ຊຶ່ງແມ່ນອາເມຣິກາແລະປະເທດຕາເວັນຕົກ ເປັນຜູ້ອອກແບບຂຶ້ນ ແລະເລີ່ມນໍາມາໃຊ້ເມື່ອວັນທີ 3 ພຶດສະພາ ປີ 1973. ປັດຈຸບັນ ທັງຣັດເຊຍແລະຈີນພະຍາຍາມຄິດຄົ້ນລະບົບໃໝ່ຂຶ້ນມາແທນ ແຕ່ປະເທດອື່ນຈະທໍາຕາມຫຼືບໍ່ນັ້ນ ເປັນເລື່ອງຂອງອະນາຄົດທີ່ຈະຕ້ອງພິດສູດ.

ພວກເຮົາເຫັນແລ້ວວ່າ ບັນດາປະເທດເອີຣົບຕາເວັນຕົກເປັນໜີ້ບຸນຄຸນສະຫະລັດອາເມຣິກາຫຼາຍພຽງໃດ. ສະຫະລັດອາເມຣິກາໄດ້ຊ່ວຍປະເທດເຫຼົ່ານີ້ໃນສົງຄາມໂລກທັງສອງຄັ້ງ ຈົນໄດ້ຮັບໄຊຊະນະ ແລະໄດ້ຊ່ວຍເຫຼືອດ້ານການເງິນຢ່າງມະຫາສານ ໃນຮູບແບບເງິນກູ້ຢືມ ເພື່ອບູຣະນະຟື້ນຟູປະເທດ. ອີກດ້ານໜຶ່ງໃນສະຕະວັດທີ 20 ສະຫະລັດອາເມຣິກາ ມີເສດຖະກິດທີ່ເຂັ້ມແຂງ ມີແສນຍານຸພາບທາງທະຫານ ມີລະບົບການເງິນທີ່ໝັ້ນຄົງ ຈຶ່ງບໍ່ຕ້ອງສົງໄສວ່າ ສະກຸນເງິນໂດລາຈະກາຍມາເປັນເງິນຕາລະຫວ່າງປະເທດ ມີບົດບາດສໍາຄັນໃນລະບົບການເງິນຂອງໂລກໃນຂະນະນີ້. ການທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເງິນສະກຸນນີ້ດ້ອຍຄ່າ ແລະເຮັດໃຫ້ບົດບາດຂອງມັນຫຼຸດໜ້ອຍຖອຍລົງຢູ່ໃນເວທີໂລກ ແມ່ນສິ່ງທ້າທາຍອັນໃຫຍ່ຫຼວງແລະຕ້ອງໃຊ້ເວລາອີກຫຼາຍປີ.

ຂອບໃຈສໍາລັບຜູ້ທີ່ອ່ານຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຈົນຈົບ ຫວັງຢ່າງຍິ່ງວ່າ ທ່ານຄົງໄດ້ຄວາມຮູ້ໃໝ່ບໍ່ຫຼາຍກໍ ໜ້ອຍ.

ບົດຄວາມໂດຍ : ອາຈານ ບຸນທັນ ພົງພິຈິດ

ຊີວິດຈະມີຄຸນຄ່າ ຂຶ້ນກັບວ່າເຮົາເອົາເວລາທີ່ມີຢູ່ໄປໃຊ້ກັບເລື່ອງໃດ

ປັດຈຸບັນ ມະນຸດມີອາຍຸສະເລ່ຍປະມານ 75 ປີ ຖ້ານັບເປັນວັນຄື 27,375 ວັນ ພວກເຮົາມີເວລາຫຼາຍຂະໜາດນີ້ກໍຈິງ ແຕ່ເວລາເປັນສິ່ງທີ່ແປກປະຫຼາດ ເມື່ອທຳມະຊາດໄດ້ມອບໃຫ້ແກ່ເຮົາແລ້ວ ແມ້ວ່າຈະໃຊ້ຫຼືບໍ່ໃຊ້ກໍຕາມ ເວລານັ້ນຈະໝົດໄປເອງ ສິ່ງນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າເວລາຂອງແຕ່ລະຄົນເປັນສິ່ງທີ່ມີຈຳກັດ ພາຍໃນເວລາທີ່ມີຈຳກັດນີ້ ບາງຄົນໃຊ້ມັນຢ່າງຄຸ້ມຄ່າຈົນປະສົບຜົນສຳເລັດສູງສຸດໃນຊີວິດ ແຕ່ບາງຄົນໃຊ້ມັນຢ່າງຟຸ່ມເຟືອຍຈົນຫາປະໂຫຍດຫຍັງບໍ່ໄດ້ ເຮັດໃຫ້ຊີວິດໄຮ້ຄຸນຄ່າ ໄຮ້ຄວາມໝາຍ ມີຊີວິດຢູ່ພຽງເພື່ອລໍວັນຕາຍເທົ່ານັ້ນ. ສະນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງສາມາດກ່າວໄດ້ວ່າ ການໃຊ້ເວລາ ຫຼື ເອີ້ນອີກຢ່າງວ່າ ການບໍລິຫານເວລາ ຂອງແຕ່ລະຄົນສາມາດກຳນົດຊະຕາຊີວິດຂອງບຸກຄົນຄົນນັ້ນໄດ້ເລີຍກໍວ່າໄດ້ ເມື່ອເຮົາຮູ້ວ່າການໃຊ້ເວລາມີຄວາມສຳຄັນເຖິງພຽງນີ້ ເຮົາຈະມີວິທີໃນການບໍລິຫານເວລາແບບໃດ ເພື່ອໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດຫຼາຍທີ່ສຸດໃນຖານະທີ່ເຮົາເກີດມາເປັນມະນຸດຄົນໜຶ່ງ ປ່ະ! ລອງໄປຄົ້ນຫາວິທີນຳກັນ.

ເວລາເປັນສິ່ງທີ່ມະນຸດສົມມຸດຂຶ້ນ ເພື່ອສະດວກໃນການກຳນົດຊ່ວງຍາມຂອງເຫດການໃດໜຶ່ງ ເພາະມີເວລາຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ມະນຸດສາມາດໃຊ້ຊິວິດໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ ລອງຈິນຕະນາການເບິ່ງ ຫາກໂລກນີ້ບໍ່ມີການສົມມຸດເລື່ອງເວລາຂຶ້ນມາໃຊ້ ພວກເຮົາຈະດຳລົງຊີວິດຢູ່ດ້ວຍຄວາມຍາກລຳບາກພຽງໃດ ນັດໝູ່ເພື່ອນໄປກິນເຂົ້າ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດເລື່ອງເວລາ ມີໂອກາດສູງທີ່ເຮົາຈະໄດ້ນັ່ງກິນເຂົ້າຄົນດຽວ ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ວ່າ ເປັນຫຍັງເວລາຈຶ່ງເປັນສິ່ງສຳຄັນ. ສິ່ງສຳຄັນຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນຄື ການບໍລິຫານເວລາຂອງເຮົາເພື່ອເຮັດສິ່ງຕ່າງໆໃນຊີວິດປະຈຳວັນ.

ໃນບາງວັດທະນະທຳໃຫ້ຄວາມສຳຄັນເລື່ອງເວລາມາເປັນທີ່ໜຶ່ງ ໂດຍສະເພາະວັດທະນະທຳຕາເວັນຕົກ ຖ້າມີນັດກັບໝູ່ເພື່ອນແລ້ວເຮົາໄປຊ້າພຽງ 5-10 ນາທີ ຄົນອັງກິດຈະຖືວ່າເຮົາບໍ່ມີມາລະຍາດ ເປັນການບໍ່ໃຫ້ກຽດຄົນອື່ນຢ່າງຍິ່ງ. ເບັນຈະມິນ ແຟຣງກລິນ ໜຶ່ງໃນບິດາຜູ້ສ້າງຊາດອາເມຣິກາ ເຖິງກັບກ່າວໄວ້ວ່າ Time is money ເວລາເປັນສິ່ງທີ່ມີຄ່າແພງທີ່ສຸດເໝືອນດັ່ງເງິນຄຳ ການສູນເສຍເວລາຄືການເສຍລາຍໄດ້ ສົມມຸດວ່າ ເຮົາສາມາດຫາເງິນໄດ້ສະເລ່ຍເງິນເດືອນລະ 3,000,000 ກີບ ຖ້າເຮົາເຮັດວຽກເຕັມ 30 ມື້ຕໍ່ເດືອນ ນັ້ນໝາຍຄວາມວ່າເຮົາມີລາຍໄດ້ມື້ລະ 100,000 ກີບ ຄິດຍ່ອຍລົງໄປອີກ ເຮົາເຮັດວຽກມື້ລະແປດຊົ່ວໂມງ ເອົາໜຶ່ງແສນຫານແປດ ສະແດງວ່າ ເຮົາຈະມີລາຍໄດ້ຊົ່ວໂມງລະ 12,500 ກີບ.

ທີນີ້ ຖ້າໃນໜຶ່ງວັນເຮົາສູນເສຍເວລາໄປກັບສິ່ງທີ່ໄຮ້ປະໂຫຍດໜຶ່ງຊົ່ວໂມງ ເຮົາຈະສູນເສຍເງິນຈຳນວນ 12,500 ກີບ ເບິ່ງຄືວ່າເປັນຈຳນວນເງິນທີ່ໜ້ອຍແຮງ ແຕ່ຢ່າລືມວ່າໃນແຕ່ລະມື້ເຮົາສູນເສຍເວລາໄປຈັກຊົ່ວໂມງ ຫາກຄິດແນວນີ້ ການໄປເຮັດການຊ້າຫຼືໄວ ຫ້ານາທີ ສິບນາທີ ລ້ວນແລ້ວແຕ່ສົ່ງຜົນດີຫຼືຜົນເສຍຕໍ່ການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງເສດຖະກິດແຫ່ງຊາດ ດ້ວຍເຫດນີ້ ປະເທດທີ່ເຂົາຄິດວ່າ ເວລາເປັນເງິນເປັນຄຳ ເຂົາຈຶ່ງລວຍເອົ໋າລວຍເອົາ.

ຫັນມາເບິ່ງວັດທະນະທຳລາວເຮົາ

ວັນທີ 3 ທັນວາ 2021 ທີ່ຜ່ານມາ ລາວເຮົາມີເຫດການປະຫວັດສາດເກີດຂຶ້ນໜຶ່ງເຫດການ ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຕື່ນເຕັ້ນໄປທົ່ວສັງຄົມລາວ ນັ້ນຄືການເປີດໃຫ້ບໍລິການລົດໄຟລາວ-ຈີນຂະບວນທຳອິດ ຈາກສະຖານີ້ວຽງຈັນໄປສູ່ຄຸນເໝິງ ເຮັດໃຫ້ຄົນແຫ່ໄປຊື້ປີ້ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ນັ່ງລົດໄຟຂະບວນປະຫວັດສາດນີ້ ໜຶ່ງໃນກຸ່ມຜູ້ໂດຍທັງຫຼາຍນັ້ນ ມີພຣະສົງກຸ່ມໜຶ່ງທີ່ຮ່ວມເດີນທາງຄັ້ງນີ້ (ມີໂຍມສັດທາຢາກໃຫ້ພຣະສົງຮ່ວມເດີນທາງໄປເພື່ອຄວາມເປັນສິລິມຸງຄຸນ) ເມື່ອໄປຮອດສະຖານີປາຍທາງຂອງລາວຄືບໍ່ເຕັນ ຜູ້ໂດຍສານຄົນລາວຕ້ອງລົງ ເພາະຊ່ວງນັ້ນຈີນຍັງບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ຄົນຕ່າງຊາດເຂົ້າປະເທດເນື່ອງດ້ວຍການລະບາດຂອງເຊື້ອໂຄວິດ-19 ເມື່ອລົງຈາກລົດແລ້ວຄະນະພຣະສົງສາມະເນນກຸ່ມນີ້ກໍພາກັນຍ່າງຫຼິ້ນທ່ຽວຊົມພື້ນທີ່ແຖວນັ້ນ ໂດຍມີນັດໝາຍກັນມາຂຶ້ນລົດໄຟກ່ອນເວລາ 12 ໂມງ ເພື່ອເດີນທາງກັບນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ຜູ້ອ່ານທັງຫຼາຍເຊື່ອບໍ່ວ່າ ມີພຣະກຸ່ມໜຶ່ງຕົກລົດ!!! ຢາກຈະຫົວອອກມາເປັນພາສາຈີນດັງໆວ່າ ຈູ໋ໜີຫາວຢວິ໋ນ! ໂຊກດີເດີຄູບາ ນິມົນເດີນທຸດົງກັບວັດ ຂ້ານ້ອຍ.

ເລື່ອງນີ້ສະທ້ອນເຖິງຫຍັງ?

ນີ້ຄືການລະເລີຍ ຫຼື ບໍ່ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນເລື່ອງເວລາ ພຣະຄົງຄິດວ່າມາຊ້າພຽງຫ້ານາທີລົດໄຟຄືຊິຈອດລໍ ແຕ່ຄວາມຈິງຄື ບໍ່ ລົດໄຟເຂົາອອກຕາມເວລາ. ນີ້ເປັນພຽງໜຶ່ງໃນລ້ານໆເຫດການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບເວລາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນບ້ານເຮົາ “ຄົນລາວຍັງຂາດວິໄນດ້ານຄວາມຕົງຕໍ່ເວລາຢູ່ບໍ່ໜ້ອຍ ແມ້ຈະມີການລົນນະລົງເພື່ອສ້າງວິໄນດ້ານນີ້ຢູ່ເປັນໄລຍະກໍຕາມ”  ນີ້ຄືບັນທັດທຳອິດຂອງບົດຄວາມວ່າດ້ວຍມາລະຍາດທາງທຸລະກິດ ແລະ ວັດທະນະທຳ ປະເມີນໂດຍສູນພັດທະນາການຄ້າ ແລະ ທຸລະກິດໄທໃນອາຊຽນ. ຄວາມຈິງແມ້ຄົນອື່ນບໍ່ເວົ້າ ເຮົາກໍປະເມີນຕົນເອງອອກວ່າຄົນລາວໃຫ້ຄວາມສຳຄັນເລື່ອງເວລາໜ້ອຍຫຼາຍສ່ຳໃດ ເມື່ອໃຫ້ຄວາມສຳຄັນໜ້ອຍເຮົາຈຶ່ງມັກໃຊ້ເວລາຢ່າງໄຮ້ຄຸນຄ່າ ເປັນການເອົາເວລາໄປຖິ້ມໂດຍບໍ່ເກີດປະໂຫຍດຫຍັງເລີຍ. ການເວົ້າແບບນີ້ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າ ຄົນລາວເປັນແບບນີ້ທຸກຄົນ ແຕ່ເຮົາກຳລັງເວົ້າເຖິງພາບລວມແຫ່ງລັກສະນະ ແລະ ອຸປະນິໄສຂອງຄົນລາວເມື່ອທຽບກັບຄົນປະເທດອື່ນ ໂດຍສະເພາະປະເທດແຖບຕາເວັນຕົກ. ທີນີ້ ລອງມາເບິ່ງວ່າຄົນລາວມັກເສຍເວລາໄປກັບເລື່ອງໃດແດ່.

ໜຶ່ງ–ງານລ້ຽງສັງສັນ ການເວົ້າວ່າ ງານລ້ຽງສັງສັນ ຟັງແລ້ວຮູ້ສຶກວ່າເປັນງານລ້ຽງເພື່ອສ້າງມິດຕະພາບ ຫຼື ຄົນທີ່ເປັນໝູ່ກັນຢູ່ແລ້ວກໍເພື່ອຮັກສາມິດຕະພາບໃຫ້ຍືນຍາວ ແຕ່ການເວົ້າແບບນີ້ເໝືອນວ່າເຮົາກຳລັງອະທິບາຍໃຫ້ຕົນເອງດູດີເກີນໄປ ລອງສັງເກດເບິ່ງກໍໄດ້ໃນງານລ້ຽງມີຫຍັງແດ່. ແນ່ນອນ, ສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ຄືເຫຼົ້າເບຍ ຫຼືມີໃຜເຄີຍເຫັນງານກິນລ້ຽງທີ່ມີແຕ່ກາເຟແຈກກັນທັງງານບໍ? ບໍ່ມີດອກ! ອັນນັ້ນມັນງານຜ້າປ່າ. ສະນັ້ນ ການເວົ້າວ່າ ງານລ້ຽງສັງສັນ ຖ້າເວົ້າເຖິງເນື້ອແທ້ແບບບໍ່ເກງໃຈກໍຄື ການຊຸມເຫຼົ້າຢາປາປິ້ງກັນດີໆນີ້ແຫຼະ! ການເອົາເວລາໄປໃຊ້ກັບສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຫຼາຍເກີນໄປຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາສູນເສຍຫຼາຍຢ່າງ ເສຍສຸຂະພາບ ເສຍເງິນ ເສຍເວລາ ບາງທີອາດຈະເສຍທັງມິດຕະພາບທີ່ດີ ເພາະເມົາແລ້ວໄປຕີຂຸມຕາຄົນອື່ນ.

ສອງ–ການໝົກໝຸ້ນຢູ່ກັບສັງຄົມອອນໄລນ໌ ປັດຈຸບັນຄົນລາວຫັນມາໃຊ້ເທັກໂນໂລຊີເຂົ້າໃນການເຮັດກິດຈະກຳຕ່າງໆຫຼາຍຂຶ້ນເຊັ່ນ: ດ້ານການສຶກສາ ການຂົນສົ່ງ ດົນຕີ ກີລາ ຄວາມບັນເທີງເປັນຕົ້ນ ການນຳໃຊ້ເທັກໂນໂລຊີກັບເລື່ອງເຫຼົ່ານີ້ຖືວ່າເປັນສິ່ງທີ່ດີ ໃນແງ່ທີ່ເກີດປະໂຫຍດ ແຕ່ຜູ້ອ່ານເຊື່ອບໍ່ວ່າ ຄົນລາວສ່ວນຫຼາຍໃຊ້ເທັກໂນໂລຊີເພື່ອຄວາມບັນເທີງເປັນສ່ວນໃຫຍ່ໂດຍສະເພາະເດັກນ້ອຍໄວ້ລຸ້ນ. ຈາກງານວິໄຈຂອງມະຫາວິທະຍາໄລຂອນແກ່ນທີ່ໄດ້ສຶກສາກ່ຽວກັບພຶດຕິກຳການໃຊ້ສື່ສັງຄົມອອນໄລນ໌ຂອງນັກຮຽນມັດທະຍົມສຶກສາລາວໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຜົນການວິໄຈພົບວ່າ: “ໂດຍສະເລ່ຍແລ້ວນັກຮຽນລາວໃຊ້ສື່ສັງຄົມອອນໄລນ໌ເພື່ອຕິດຕໍ່ໝູ່ເພື່ອນ ແລະ ເພື່ອຄວາມບັນເທີງຫຼາຍທີ່ສຸດ” ຜົນທີ່ຕາມມາຈາກພຶດຕິກຳເຫຼົ່ານີ້ຄື ເຮັດໃຫ້ຄວາມສຳພັນອັນດີກັບໝູ່ເພື່ອນເສື່ອມຖອຍ ເກີດຄວາມວິຕົກກັງວົນຫຼາຍຂຶ້ນ ຜົນການຮຽນຫຼຸດລົງ ຮູ້ສຶກຫງຸດຫງິດງ່າຍເມື່ອບໍ່ມີອິນເຕີເນັດ ສູນເສຍສຸຂະພາບ ແລະ ເສຍເວລາຫຼາຍທີ່ສຸດ.

ສາມ–ການທ່ຽວຫຼິ້ນກິນດື່ມໃນຍາມຄ່ຳຄືນ ເຮົາຈະສັງເກດເຫັນວ່າ ໃນຍຸກນີ້ການທ່ຽວຫຼິ້ນຕາມເທັກ ບາຣ໌ ແລະ ສະຖານບັນເທີງ ໄດ້ກາຍເປັນເລື່ອງປົກກະຕິຂອງສັງຄົມເມືອງໄປແລ້ວ. ບາງຄົນ ບໍ່ໄດ້ດື່ມສະເພາະເຫຼົ້າເບຍ ແຕ່ແຜ່ລາມໄປເຖິງຢາເສບຕິດຊະນິດຕ່າງໆ. ເມື່ອບໍ່ດົນມານີ້ ມີສິ່ງໜຶ່ງໄດ້ກາຍເປັນທີ່ນິຍົມຂອງໄວລຸ້ນລາວ ນັ້ນຄື ການສູບປູມເປົ້າ (Laughing Balloon) ເປັນການນຳເອົາແກສເຄມີຊະນິດໜຶ່ງທີ່ມີຊື່ວ່າ ໄນຕຣັສອັອກຊາຍ ອັດເຂົ້າໃນປູມເປົ້າແລ້ວນຳມາສູບເຂົ້າປາກຜ່ານໄປສູ່ປອດ ແກສຊະນິດນີ້ຖ້າເສບເປັນປະຈຳ ມັນຈະທຳລາຍລະບົບປະສາດ ເຮັດໃຫ້ເຊວສະໝອງຂາດອັອກຊີເຈນແບບກະທັນຫັນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ທີ່ສູບໝົດສະຕິໄດ້ງ່າຍໆ ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ກຳລັງເປັນທີ່ນິຍົມ (Trend) ໃນກຸ່ມໄວລຸ້ນຢູ່ບ້ານເຮົາ ແທນທີ່ຈະເອົາເວລາຍາມຄ່ຳຄືນມາທົບທວນຊີວິດ ວາງແຜນງານໃນມື້ຕໍ່ໄປ ຫຼືອ່ານໜັງສືເພື່ອພັດທະນາທັກສະດ້ານຕ່າງໆ ເຮົາກັບເອົາໄປໃຊ້ທ່ຽວຫຼິ້ນແບບນີ້ ເຫັນແລ້ວກໍເກີດຄວາມອະນາດໃຈ.

ຈາກບັນຫາທີ່ກ່າວມາທັງສາມຂໍ້ນັ້ນ ເຮົາຈະເຫັນໄດ້ວ່າຄົນລາວສ່ວນໃຫຍ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນເລື່ອງເວລາເທົ່າທີ່ຄວນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເຮົາໃຊ້ເວລາໄປກັບສິ່ງໄຮ້ສາລະຈົນກໍ່ໃຫ້ເກີດຜົນເສຍຕາມມາຫຼາຍຢ່າງ ສະນັ້ນ ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາທີ່ເຮົາກຳລັງປະສົບຢູ່ ແລະ ປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ເຍົາວະຊົນທີ່ກຳລັງເຕີບໃຫຍ່ມາພາຍຫຼັງປະສົບບັນຫາແບບນີ້ອີກ. ເຮົາຈະຕ້ອງສອນໃຫ້ຄົນພາຍໃນຊາດເຫັນຄຸນຄ່າຂອງເວລາໃຫ້ຫຼາຍຂຶ້ນ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ຕົວບຸກຄົນໄປຈົນຮອດລະດັບສັງຄົມ ທຸກຄົນຕ້ອງຊ່ວຍກັນ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ພໍ່ແມ່ໄປຈົນຮອດກຸ່ມຄົນທີ່ມີອິດທິພົນດ້ານການຊີ້ທິດເຍືອງທາງແກ່ສັງຄົມເຊັ່ນ: ນັກການເມືອງ ນັກເວົ້າ ນັກຂຽນ ຄູອາຈານ ນັກບວດເປັນຕົ້ນ. ເຮັດແນວໃດຈະໃຫ້ຄົນເຫັນວ່າ ເວລາຄືເງິນຄຳ (Time is money) ການສູນເສຍເວລາຄືການສູນເສຍສິ່ງທີ່ມີຄຸນຄ່າທີ່ສຸດໃນຊີວິດ.

ຜູ້ຂຽນຄິດວ່າ ໃນເບື້ອງຕົ້ນເຮົາຄວນຕະໜັກເຖິງວັນເວລາທີ່ຜ່ານໄປໃນແຕ່ລະມື້ວ່າ ມື້ໜຶ່ງໆ ເຮົາເອົາເວລາໄປເຮັດຫຍັງແດ່ ເມື່ອຄົນໃຊ້ເວລາຂອງຕົນຢ່າງມີຄຸນນະພາບ ສັງຄົມເຮົາຈະຄ່ອຍໆເຫັນຄວາມສຳຄັນຂອງມັນຂຶ້ນມາ. ໃນໜັງສື Eat that frog! ຂຽນໂດຍ ໄບຣອັນ ເທຣຊີ ໄດ້ແນະນຳການໃຊ້ເວລາໃນແຕ່ລະມື້ໃຫ້ເກີດຄຸນຄ່າ ແລະ ເກີດປະໂຫຍດໄວ້ຫຼາຍວິທີ ໂດຍລາວເລີ່ມຈາກການບອກວ່າ ເຮົາບໍ່ມີເວລາຫຼາຍພໍທີ່ຈະເຮັດທຸກຢ່າງຕາມທີ່ເຮົາຕ້ອງການ ເພາະຊີວິດເຮົາຖ້ວມທົ້ນໄປດ້ວຍການງານ ແລະ ພາລະກິດສ່ວນຕົວ ມີໜັງສືຫຼາຍເຫຼັ້ມທີ່ເຮົາຕັ້ງໃຈຈະອ່ານໃນຍາມວ່າງ ແຕ່ຄວາມຈິງຄື ເຮົາບໍ່ເຄີຍມີເວລາວ່າງເລີຍ. ສະນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ງານຂອງເຮົາສຳເລັດລຸລ່ວງໄປດ້ວຍດີໃນແຕ່ລະມື້ ເທຣຊີ ມີຄຳແນະນຳ ດັງນີ້:

ໜຶ່ງ–ວາງແຜນໄວ້ລ່ວງໜ້າທຸກເຊົ້າ ໂດຍລາວແນະນຳໃຫ້ເສຍສະລະເວລາຫ້າເຖິງສິບນາທີຂຽນເປັນລາຍການ (Make a list) ອອກມາວ່າໃນມື້ນັ້ນມີງານຫຍັງແດ່ທີ່ເຮົາຈະຕ້ອງເຮັດ ງານໃດສຳຄັນທີ່ສຸດ ລຽງລຳດັບຄວາມສຳຄັນຂອງງານແຕ່ລະຢ່າງໃຫ້ດີແລ້ວລົງມືເຮັດງານນັ້ນໄດ້ເລີຍ ເພາະບໍ່ມີປະໂຫຍດທີ່ຈະນັ່ງທອດອາໄລເບິ່ງມັນໄປເລື້ອຍໆ ສຸດທ້າຍ ເວລາກໍຜ່ານໄປໂດຍທີ່ເຮົາບໍ່ໄດ້ລົງມືເຮັດຫຍັງເລີຍ.

ສອງ–ຈັດການເວລາໃຫ້ສຳພັນກັບເປົ້າໝາຍ ເທຣຊີ ບອກວ່າ ເຫດຜົນໜຶ່ງທີ່ເຮົາມັກໃຊ້ເວລາໄປຢ່າງໄຮ້ຄຸນຄ່າ ເພາະວ່າ ເຮົາມີເປົ້າໝາຍບໍ່ຊັດເຈນ ຫຼາຍຄັ້ງເຮົາພຽງແຕ່ຈັບມືຖືຂຶ້ນມາແລ້ວເຂ່ຍໜ້າຈໍໄປເລື້ອຍເປື່ອຍ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເຮົາເສຍເວລາໄປຫຼາຍຊົ່ວໂມງ ດັ່ງນັ້ນ ກ່ອນຈະເຮັດສິ່ງໃດຄວນມີເປົ້າໝາຍ ແລ້ວກຳນົດເສັ້ນຕາຍ (Death line) ໃຫ້ກັບຕົນເອງວ່າ ງານຊິ້ນນີ້ຈະເຮັດໃຫ້ແລ້ວພາຍໃນຈັກຊົ່ວໂມງ ເຊັ່ນ: ຖ້າຢາກຂຽນບົດຄວາມບົດໜຶ່ງ ເປົ້າໝາຍຄືການຂຽນບົດຄວາມ ເມື່ອເປີດໂນ໊ດບຸກຂຶ້ນມາກຳນົດໄວ້ເລີຍວ່າ ງານຊິ້ນນີ້ຈະຂຽນໃຫ້ແລ້ວພາຍໃນຈັກຊົ່ວໂມງ. ເທຣຊີ ບອກວ່າ ເປົ້າໝາຍທີ່ປາສະຈາກການກຳນົດເສັ້ນຕາຍ ເຮົາຈະບໍ່ມີຄວາມກະຕືລືລົ້ນ ເພາະມັນຫາຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ຈຸດຈົບບໍ່ໄດ້. ສະນັ້ນ ກຳນົດເປົ້າໝາຍຂອງກິດຈະກຳຕ່າງໆ ແລ້ວວາງເສັ້ນຕາຍໃຫ້ມັນຊ່ະ! ຕ້ອງແລ້ວພາຍໃນຊົ່ວໂມງນີ້ເທົ່ານັ້ນ.

ສາມ–ໃຊ້ກົດ 80/20 ກົດມີຊື່ອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ ຫຼັກການພາເຣໂຕ (Pareto principle) ຫຼັກການນີ້ເກີດຂຶ້ນຈາກການສັງເກດການຂອງນັກເສດຖະສາດຊາວອີຕາລີຄົນໜຶ່ງນາມວ່າ ວິລເຟຣໂດ ພາເຣໂຕ ເຊິ່ງພົບວ່າ ລາຍໄດ້ 80% ຂອງປະເທດອີຕາລີມາຈາກຄົນກຸ່ມນ້ອຍໆພຽງ 20% ເທົ່ານັ້ນ. ຕໍ່ມາ ຄົນພົບວ່າຫຼັກການນີ້ສາມາດປະຍຸກໃຊ້ກັບການບໍລິຫານເວລາໃນຊີວິດປະຈຳວັນຂອງເຮົາໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ຫຼັກການນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາມອງເຫັນ ແລະ ຈົດຈໍ່ກັບງານ ຈຳນວນນ້ອຍແຕ່ເປັນງານສຳຄັນຢ່າງແທ້ຈິງ ຕົວຢ່າງ: ເຮົາມີສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດສິບຢ່າງພາຍໃນໜຶ່ງວັນ ໃນສິບຢ່າງນັ້ນຈະຕ້ອງມີງານທີ່ສຳຄັນ ແລະ ມີຄຸນຄ່າທີ່ສຸດໜຶ່ງຫຼືສອງງານ. ເທຣຊີ ບອກວ່າ ຫຼາຍຄັ້ງ ງານໜຶ່ງຊິ້ນໃນງານສິບຢ່າງນັ້ນ ມີຄ່າຫຼາຍກວ່າງານເກົ້າຢ່າງທີ່ເຫຼືອລວມກັນເສຍອີກ. ສິ່ງນີ້ກຳລັງບອກເຮົາວ່າໃຫ້ເຮົາເລືອກເຮັດງານທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດກ່ອນ ເຊິ່ງເປັນສ່ວນ 20% ເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ເປັນສ່ວນທີ່ຈະໃຫ້ຜົນຮັບທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ “ຄວາມສາມາດໃນການເລືອກລະຫວ່າງງານທີ່ສຳຄັນກັບງານທີ່ບໍ່ສຳຄັນຄືເຄື່ອງຕັດສິນຄວາມສຳເລັດໃນຊີວິດ ແລະ ໃນໜ້າທີ່ການງານຂອງເຮົາ” ໄບຣອັນ ເທຣຊີ ກ່າວໄວ້ເຊັ່ນນັ້ນ. ສະນັ້ນ ໃຊ້ກົດ 80/20 ສາ! ແລ້ວຈະຮູ້ວ່າຊີວິດມີເວລາເພີ່ມຫຼາຍຂຶ້ນ.

ການບໍລິຫານເວລາຄືການບໍລິຫານຊີວິດ ເປັນການຈັດລຳດັບຄວາມສຳຄັນຂອງເຫດການຕ່າງໆ ວ່າອັນໃດຄວນມາກ່ອນອັນໃດຄວນເຮັດທີຫຼັງ ນີ້ຄືເຫດຜົນວ່າເປັນຫຍັງ ບາງຄົນຈຶ່ງປະສົບຜົນສຳເລັດໃນຊີວິດ ເພາະເຂົາໃຊ້ເວລາໄດ້ຢ່າງຄຸ້ມຄ່າ ເຂົາຮູ້ວ່າແຕ່ລະເຊົ້າຈະຕື່ນຂຶ້ນມາເຮັດຫຍັງ ໂດຍມີເປົ້າໝາຍຂອງງານນັ້ນຊັດເຈນ ມອງເຫັນຕົນເອງໃນອີກຫ້າປີ ຫຼື ສິບປີຂ້າງໜ້າວ່າ ຈະຢືນຢູ່ຈຸດໃດ. ຢ່າລືມວ່າ ຄືນວັນແລະເວລາບໍ່ເຄີຍລໍຖ້າຜູ້ໃດ ເໝືອນລົດໄຟລາວ-ຈີນທີ່ບໍ່ລໍຖ້າຄູບາກຸ່ມນັ້ນ ການວາງແຜນໃນໄລຍະຍາວຈະຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາບໍລິຫານເວລາໄດ້ດີຂຶ້ນ. ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງສອນວ່າ “ເວລາແຕ່ລະມື້ຢ່າປ່ອຍໃຫ້ຜ່ານໄປໂດຍເປົ່າປະໂຫຍດ ຈະນ້ອຍຫຼືຫຼາຍຂໍໃຫ້ໄດ້ຫຍັງຈັກຢ່າງ”  ເວລາມີຄ່າເໝືອນເງິນຄຳກໍຈິງ ແຕ່ເວລາແຕກຕ່າງຈາກເງິນຄຳບ່ອນວ່າ ມັນມີຈຳກັດ ເງິນຄຳທີ່ເສຍໄປແລ້ວຍັງຫາໃໝ່ໄດ້ ແຕ່ເວລາທີ່ເສຍໄປ ເຮົາບໍ່ສາມາດເອົາກັບຄືນມາໃໝ່ໄດ້ເລີຍ. ການໃຊ້ເວລາຄືການວັດຄຸນຄ່າຂອງຄົນ ຊີວິດຈະມີຄຸນຄ່າ ຈະມີລາຄາຢູ່ທີ່ວ່າ ເຮົາເອົາເວລາທີ່ມີຢູ່ໄປໃຊ້ກັບເລື່ອງໃດ ຂໍໃຫ້ທຸກຄົນໃຊ້ມັນຢ່າງຄຸ້ມຄ່າ ເພາະເວລາເປັນສິ່ງທີ່ມີຈຳກັດ.

ວັດພຣະຂາວພັນນາຣາມ

ຕົ້ນລະດູຮ້ອນ, ປີ 2023

ເອກະສານອ້າງອິງ

1. Eat that frog!, Brian Tracy (ຂຽນ), ວັນທະນາ ວົງຊັດ (ແປ).

2. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/HUSO/article/view/207219/164965

3. https://www.facebook.com/infolaopdr/photos/a.106315237646528/113434936934558/

4. https://th.hrnote.asia/orgdevelopment/8020rule-paretoprinciple-01182021/

5. http://cks.ditp.go.th/KM_Document/df40dfd5-e2f3-44f6-ab0e-abe9a694c16b_มารยาททางธุรกิจและวัฒนธรรม.pdf

ເຫັນຄື່ນທະເລຊັດກະທົບຝັ່ງແລ້ວແຕກເປັນຟອງຝອຍ ລະລອກແລ້ວລະລອກເລົ່າ ບາງຄື່ນກະທົບໃສ່ກັບໂງ່ນຫີນຢ່າງຈັງຈົນນ້ຳຟົ້ງກະຈາຍ ແລ້ວໄຫຼລົງສູ່ທະເລອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ປູທະເລແລ່ນຫຼິ້ນໄປມາທ່າມກາງເມັດນ້ຳທີ່ຟົ້ງຂຶ້ນເທິງກ້ອນຫີນ ເໝືອນເດັກນ້ອຍກຳລັງແລ່ນຫຼິ້ນທ່າມກາງສາຍຝົນ.

ເຫັນແລ້ວ, ນຶກເຖິງວິຊາໜຶ່ງທີ່ເຄີຍຮຽນໃນສະໄໝມັດທະຍົມ ທີ່ກ່າວວ່າ ໃນໂລກນີ້ປະກອບດ້ວຍສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ແລະ ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ. ທະເລ ແລະ ໂລກທີ່ເຮົາອາໄສຢູ່ນີ້ຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມທີສອງຄື ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ ເຊິ່ງເປັນສະຖານທີ່ອາໄສຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດທັງຫຼາຍ.

ຄຳຖາມຄື ໂລກເຮົາມີຖານະເປັນພຽງສະຖານທີ່ອາໄສຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຫວາ? ຫຼືມີຖານະເປັນຫຼາຍກວ່ານັ້ນ?

ຕອນນີ້ ຂ້ອຍກຳລັງນັ່ງຢູ່ເທິງໂງ່ນຫີນໃນເກາະແຫ່ງໜຶ່ງທ່າມກາງທະເລອັນດາມັນ ພວກເຮົາທັງໝົດຫົກຊີວິດຮ່ວມກັນເດີນທາງມາຈາກຈັງຫວັດຂອນແກ່ນດ້ວຍໄລຍະທາງໄປກັບເກືອບສາມພັນກິໂລແມັດ ໂດຍມີຈຸດໝາຍສຸດທ້າຍຂອງທຣິບຄືສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ ສຳນັກສົງເກາະແກ້ວ ຈັງຫວັດພູເກັດ.

ການມາທະເລຄັ້ງນີ້ເຮັດໃຫ້ຮູ້ສຶກວ່າມີຄວາມໃກ້ຊິດກັບທະເລຫຼາຍຂຶ້ນ ອາດຈະເປັນເພາະບັນຍາກາດ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ສຶກແບບນັ້ນ. ຈະວ່າໄປແລ້ວ ການນັ່ງເບິ່ງຄື່ນທະເລໂດຍປ່ອຍໃຈໃຫ້ລ່ອງລອຍໄປກັບແຮງລົມ ແລະ ກຽວຄື່ນ ເຮັດໃຫ້ຮູ້ສຶກໄປຕ່າງໆນານາ ບາງຊ່ວງຮູ້ສຶກວ່າ ທະເລຄືສິ່ງມີຊີວິດຊະນິດໜຶ່ງທີ່ມີວິຖີຊີວິດເປັນຂອງຕົນເອງ ບາງຄັ້ງມັນເຄື່ອນໄຫວຈົນເປັນຕາຢ້ານ ບາງຄັ້ງຢຸດນິ້ງ ແລະ ງຽບສະຫງົບຈົນໜ້າເກງຂາມ ບາງຄັ້ງສົ່ງສຽງກັງວານເໝືອນໄປໂກດແຄ້ນຄົນໃດຄົນໜຶ່ງມາ.

ຄົນຂັບເຮືອເລົ່າໃຫ້ຟັງວ່າ ນ້ຳທະເລມີຈັງຫວະການຂຶ້ນລົງຂອງມັນໃນແຕ່ລະມື້ ຫາກວ່າເຮົາມາຜິດຈັງຫວະ ບາງທີອາດຈະຕິດໃນເກາະແຫ່ງນີ້ເປັນເວລາຫຼາຍຊົ່ວໂມງ ຕາມປົກກະຕິ ນ້ຳທະເລບໍລິເວນນີ້ຈະເລີ່ມຫຼຸດລົງໃນຊ່ວງເວລາປະມານບ່າຍສອງເຖິງບ່າຍສາມໂມງ ຫາກຫຼຸດລົງຫຼາຍ ເຮືອຈະບໍ່ສາມາດແລ່ນອອກຈາກຝັ່ງໄປໄດ້.

ສະນັ້ນ ຄົນທີ່ຈະໄປເກາະແຫ່ງນີ້ຕ້ອງອອກໄປຕັ້ງແຕ່ເຊົ້າ ແລ້ວຟ້າວກັບອອກມາກ່ອນບ່າຍສາມ ເພາະຫາກຊ້າໄປກວ່ານັ້ນ ຕ້ອງລໍກັບໃນເຊົ້າຂອງມື້ຕໍ່ມາ ເຈົ້າຄິດຄືຂ້ອຍບໍ່ວ່າ ທະເລໜ້າຈະມີກົນໄກການເຮັດວຽກໃນຕົວຂອງມັນເອງ ເພື່ອໃຫ້ສາມາດດຳລົງຢູ່ໃນໂລກນີ້ຕໍ່ໄປ.

ເວົ້າເຖິງເລື່ອງນີ້ ນຶກເຖິງທິດສະດີຂອງ ເຈມສ໌ ເລີພລ໊ອກ (James Lovelock) ນັກວິທະຍາສາດຊາວອັງກິດ ທີ່ບອກວ່າ ໂລກສາມາດຈັດການຕົວມັນເອງໃຫ້ມີພາວະສົມດຸນລະຫວ່າງສານຕ່າງໆໃນໂລກໄດ້ ຄ້າຍຄືກັບລະບົບຈັດການໃນຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດ.

ທິດສະດີນີ້ເກີດຂຶ້ນຈາກການສຶກສາປຽບທຽບຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບອົງປະກອບທາງເຄມີຂອງຊັ້ນບັນຍາກາດລະຫວ່າງໂລກກັບດາວອັງຄານ ຈາກການສຶກສານັ້ນພົບວ່າ:

ດາວອັງຄານບໍ່ມີສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຊະນິດໃດອາໄສຢູ່ເລີຍ ສານເຄມີຕ່າງໆ ໃນນັ້ນກໍບໍ່ມີການທຳປະຕິກິລິຍາຕໍ່ກັນ ເພາະມັນມີມີພາວະສົມດຸນທາງເຄມີແລ້ວ ມັນຢຸດນິ້ງຢູ່ກັບທີ່ແບບນັ້ນມາເປັນເວລາດົນນານ ໂດຍບໍ່ມີການເຄື່ອນໄຫວທາງດ້ານປະຕິກິລິຍາເຄມີໃດໆເລີຍ.

ມີຄົນປຽບທຽບວ່າ ຊັ້ນບັນຍາກາດຂອງດາວອັງຄານປຽບເໝືອນງານປາຣ໌ຕີ້ທີ່ຜູ້ຄົນດື່ມກິນຈົນເມົາມາຍ ແລະ ຫຼິ້ນຈົນເມື່ອຍລ້າ ແລ້ວພາກັນນອນຂາກ່າຍຄໍກັນແອ໊ງແມ໊ງ ໝົດເຫື່ອແຮງທີ່ຈະຂັບເຄື່ອນງານລ້ຽງໃຫ້ດຳເນີນຕໍ່ໄປ ງານລ້ຽງຈຶ່ງສະຫງົບ ແລະ ງຽບເຫງົາ ເຊິ່ງແຕກຕ່າງຈາກຊັ້ນບັນຍາກາດຂອງໂລກທີ່ມີການທຳປະຕິກິລິຍາທາງເຄມີກັນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ສິ່ງມີຊີວິດໃນໂລກດູດຊຶມເອົາກ໊າດຊະນິດຕ່າງໆມານຳໃຊ້ຕະຫຼອດເວລາ ພືດ ແລະ ຕົ້ນໄມ້ກໍຜະລິດອົກຊີແຊນອອກມາເລື້ອຍໆ ກຸ່ມກ໊າດຊະນິດຕ່າງໆກໍທຳປະຕິກິລິຍາຕໍ່ກັນເອງຢ່າງຄຶກຄັກ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າໂລກບໍ່ຢຸດນິ້ງຢູ່ກັບທີ່ ແລະ ບໍ່ມີພາວະສົມດຸນທາງເຄມີເລີຍ.

ດ້ວຍເຫດນີ້, ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຊັ້ນບັນຍາກາດຂອງໂລກເປັນລະບົບເປີດຄື ມີການຖ່າຍເທສະສານ ແລະ ພະລັງງານກັບລະບົບອື່ນຕະຫຼອດເວລາ ປຽບເໝືອນງານລ້ຽງທີ່ຜູ້ຄົນກຳລັງສະໜຸກສະໜານເຕັມທີ່ ດື່ມກິນ ແລ່ນຫຼິ້ນ ເຕັ້ນຄະໂຍກໂຄກຄອນ ເໝືອນປາຖືກນ້ຳຮ້ອນແລ້ວດິ້ນແດ່ວໆ ຄູບາກະເວົ້າເກີນໄປ!

ຊັ້ນບັນຍາກາດຂອງດາວເຄາະທີ່ມີຊື່ວ່າ “ໂລກ” ແຕກຕ່າງຈາກຊັ້ນບັນຍາກາດດາວອັງຄານເຖິງພຽງນີ້ແຫຼະ. ທີ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເພາະໂລກມີສິ່ງມີທີ່ຊີວິດອາໄສຢູ່ ແລະ ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ກໍທຳໜ້າທີ່ຂັບເຄື່ອນໂລກໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍການຜະລິດ ແລະ ດູດຊຶມເອົາກ໊າດຕ່າງໆ ມາໃຊ້ ໂລກນີ້ຈຶ່ງຄົງຄວາມສົມດູນໄວ້ໄດ້. ນອກຈກນີ້ ສິ່ງມີຊີວິດໃນໂລກຍັງທຳໜ້າທີ່ຄວບຄຸມປະລິມານຂອງກ໊າດເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ຢູ່ໃນປະລິມານທີ່ເໝາະສົມ ທີ່ເອື້ອຕໍ່ການດຳລົງຢູ່ຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດອີກດ້ວຍ.

ເລີພລ໊ອກຄົ້ນພົບຂໍ້ເທັດຈິງອີກຢ່າງໜຶ່ງທີ່ໜ້າອັດສະຈັນໃຈຢ່າງຍິ່ງ ນັ້ນຄື ສັດສ່ວນຂອງອົກຊີແຊນໃນຊັ້ນບັນຍາກາດຂອງໂລກ ຄົງທີ່ຢູ່ໃນລະດັບທີ່ສິ່ງມີຊີວິດສາມາດຢູ່ໄດ້ຕະຫຼອດສາມຮ້ອຍລ້ານປີທີ່ຜ່ານມາ ຄຳຖາມຄື ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ໂລກສາມາດປັບຄວາມສົມດູນໃຫ້ຄົງທີ່ຢູ່ໄດ້ແບບນັ້ນເລື້ອຍມາ ທັງໆທີ່ສິ່ງຕ່າງໆໃນໂລກປ່ຽນແປງໄປແທບທຸກວິນາທີ. ເປັນໄປໄດ້ບໍ່ວ່າ ທີ່ເປັນແບບນັ້ນ ເພາະດາວເຄາະດວງນີ້ກໍເປັນສິ່ງໜຶ່ງທີ່ມີຊີວິດເຊັ່ນດຽວກັບສິ່ງທີ່ມີຊີວິດທັງຫຼາຍ.

ເຊັ່ນນີ້ແລ້ວ ເຮົາສາມາດກ່າວໄດ້ບໍ່ວ່າ ໂລກກໍມີຊີວິດໃນແບບຂອງມັນເອງ ທະເລກໍມີຊີວິດໃນແບບຂອງມັນເອງ ແຜ່ນດິນກໍມີຊີວິດໃນແບບຂອງມັນເອງ ຫຼື ທຸກຢ່າງໃນໂລກນີ້ມີຊີວິດເປັນຂອງຕົນເອງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຈຳແນກວ່າ ນີ້ຄືສິ່ງມີຊີວິດ ນັ່ນຄືສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ ເພາະແທ້ທີ່ຈິງແລ້ວ ທຸກຢ່າງມີຊີວິດ ແລະ ລະບົບການຄວບຄຸມໃນແບບຂອງຕົນເອງ.

ທິດສະດີທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງນັ້ນ ມີຊື່ວ່າ Gaia (ອ່ານວ່າ “ກາຍ່າ” ບໍ່ແມ່ນ “ໄກອາ”) ຫາກອ່ານຊ້າໆອາດຈະອອກສຽງເປັນ ໄກອາ ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວເຂົາໃຫ້ອ່ານອອກສຽງໄວໆ ສຽງສຸດທ້າຍທີ່ເຮົາໄດ້ຈຶ່ງເປັນ “ກາຍ່າ” (Gaia Theory).

ຊາວເກຣັກບູຮານ ມີຄວາມເຊື່ອວ່າໂລກນີ້ມີທຳມະຊາດຢ່າງໜຶ່ງເຊິ່ງເປັນຜູ້ໃຫ້ຊີວິດ ຄວບຄຸມ ດູແລ ແລະ ຫຼໍ່ລ້ຽງສັບພະສິ່ງໃຫ້ດຳເນີນໄປຕາມທາງທີ່ຄວນຈະເປັນ ພວກເຂົາເອີ້ນສິ່ງນັ້ນວ່າ ກາຍ່າ ຫຼື ຈິດວິນຍານຂອງໂລກ.

ຫາກປຽບທຽບກັບວັດທະນະທຳຕາເວັນອອກ ຜູ້ທີ່ທຳໜ້າທີ່ແບບນີ້ໄດ້ກໍຄື ແມ່ທໍລະນີນັ້ນເອງ ເຮົາເຊື່ອວ່າແມ່ທໍລະນີຄືມານດາແຫ່ງແຜ່ນດິນ ເປັນທີ່ກໍ່ກຳເນີດ ດູແລ ແລະ ຫຼໍ່ລ້ຽງສັບພະສິ່ງໃຫ້ໄດ້ຮັບຄວາມອຸດົມສົມບູນ ໃນແງ່ທີ່ວ່າທຸກສິ່ງເກີດມາຈາກດິນ ໃນຄວາມເຊື່ອທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາບອກວ່າ ເພາະມີແມ່ທໍລະນີ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເຈົ້າຊາຍສິດທັດຖະສາມາດເອົາຊະນະພະຍາມານໄດ້ໃນວັນຕັດສະຮູ້ເປັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ນີ້ຄືລະບົບກາຍ່າ ຫຼື ແມ່ທໍລະນີ ຫຼື ຈິດວິນຍານຂອງໂລກໃນຮູບແບບຂອງຄວາມເຊື່ອ.

ແລ້ວຄຳວ່າ “ກາຍ່າ” ກາຍມາເປັນຊື່ທິດສະດີທາງວິທະຍາສາດໄດ້ແນວໃດ?

ຄວາມຈິງຊື່ນີ້ ເລີພລ໊ອກບໍ່ໄດ້ຕັ້ງເອງ ແຕ່ເປັນນັກຟີສິກຄົນໜຶ່ງທີ່ມີຊື່ວ່າ ວິລລ່ຽມ ໂກລດິງ ເປັນຄົນແນະນຳວ່າ ເຮ! ທິດສະດີຂອງຍູຄວນໃຫ້ຊື່ວ່າ “ກາຍ່າ” ເພາະມີການອະທິບາຍສິ່ງຕ່າງໆ ວ່າມີຄວາມກ່ຽວໂຍງເຖິງກັນແລະກັນເໝືອນຄວາມເຊື່ອຂອງຊາວເກຣັກບູຮານ ເລີພລ໊ອກ ຈຶ່ງຕອບກັບໄປວ່າ Yes ຕາມນັ້ນເລີຍ.

ທິດສະດີກາຍ່າ (Gaia Theory) ເປັນທິດສະດີທີ່ອະທິບາຍລະບົບການຄວບຄຸມຕົນເອງຂອງໂລກ ເຊິ່ງໃນເບື້ອງຕົ້ນທິດສະດີນີ້ ເລີພລ໊ອກເອງກໍບໍ່ສາມາດອະທິບາຍໄດ້ແຈ່ມແຈ້ງວ່າ ສິ່ງຕ່າງໆໃນໂລກມີຄວາມສຳພັນກັນແນວໃດ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ໂລກມີຄວາມສາມາດໃນການຈັດການຕົວມັນເອງໄດ້ແບບນີ້ ຮູ້ພຽງວ່າ ສິ່ງຕ່າງໆໃນໂລກຕ້ອງມີການກ່ຽວໂຍງລະຫວ່າງກັນບໍ່ທາງໃດກໍທາງໜຶ່ງ. ຕໍ່ມາ ມີນັກຈຸລະຊີວະວິທະຍາຄົນທີ່ສົນໃຈສຶກສາເລື່ອງ “ການຜະລິດ ແລະ ດູດຊຶມກ໊າດຊະນິດຕ່າງໆຂອງສິ່ງມີຊີວິດ” ນາງມີຊື່ວ່າ ລິນນ໌ ມາຣ໌ກູລິສ (Lynn Margulis).

ເມື່ອນັກວິທະຍາສາດທີ່ມີຄວາມຊ່ຽວຊານຄົນລະດ້ານມາພົບກັນ (ເລີພລ໊ອກຊ່ຽວຊານດ້ານເຄມີ ມາຣ໌ກູລິສຊ່ຽວຊານດ້ານຊີວະວິທະຍາ) ການອະທິບາຍເລື່ອງລະບົບຄວບຄຸມຕົນເອງຂອງໂລກຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ ດັ່ງນີ້:

ການປະທຸຂຶ້ນຂອງພູເຂົາໄຟຕ່າງໆໃນໂລກ ເຮັດໃຫ້ຊັ້ນບັນຍາກາດໂລກມີປະລິມານຂອງກ໊າດກາກບອນດີອົກຊີເພີ່ມຫຼາຍຂຶ້ນ ຈົນເຮັດໃຫ້ເກີດພາວະເຮືອນແກ້ວ ເຊິ່ງເປັນສາເຫດຫຼັກເຮັດໃຫ້ໂລກຮ້ອນຂຶ້ນ ລະບົບກາຍ່າຈຶ່ງຕ້ອງສ້າງກົນໄກການຫຼຸດປະລິມານກາກບອນດີອົກຊີໃຫ້ຢູ່ໃນພາວະທີ່ເອື້ອຕໍ່ສິ່ງມີຊີວິດ ເຊິ່ງກົນໄກດັ່ງກ່າວສາມາດອະທິບາຍຜ່ານຂະບວນການພຸພັງ ແລະ ຍ່ອຍສະຫຼາຍຂອງຫີນ.

ໃນຂະບວນການຍ່ອຍສະຫຼາຍຂອງຫີນນັ້ນ, ຫີນ ແລະ ນ້ຳຝົນ ຈະທຳປະຕິກິລິຍາກັບກາກບອນດີອົກຊີ ແລ້ວເກີດສານເຄມີຊະນິດໃໝ່ຂຶ້ນທີ່ເອີ້ນວ່າ ຄາຣ໌ບໍເນັດ (Carbonate). ເມື່ອຫີນແຕກສະຫຼາຍ ຄາຣ໌ບໍເນັດ ຖືກຊະລ້າງໄຫຼລົງສູ່ທະເລເຊິ່ງມີພືດທະເລຂະໜາດນ້ອຍຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍລໍຖ້າດູດເອົາສານຄາຣ໌ບໍເນັດນີ້ໄປໃຊ້ໃນການສ້າງເປືອກຂອງຕົນເອງ ເຊັ່ນ: ອອງປູທະເລ ເປືອກຫອຍກາບ ຫອຍນາງລົມ ໝຶກທີ່ມີອອງ ເປືອກແຂງໆທັງຫຼາຍຂອງພວກມັນສ້າງຂຶ້ນຈາກການຕົກຕະກອນຂອງສານຄາຣ໌ບໍເນັດນີ້ເອງ.

ເມື່ອສັດທະເລເຫຼົ່ານີ້ຕາຍ ສານຄາຣ໌ບໍເນັດບາງສ່ວນທີ່ປະກອບຂຶ້ນເປັນຮ່າງກາຍຂອງພວກມັນກໍຈະຈົມລົງສູ່ກົ້ນມະຫາສະໝຸດ ທັບຖົມກັນເປັນຕະກອນຫີນປູນ ຈາກນັ້ນ ກໍຈົມດິ່ງລົງໄປເຖິງຂົ້ວໂລກ ແລ້ວຫຼອມລະລາຍອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ເຊິ່ງສານເຫຼົ່ານີ້ມີສ່ວນເຮັດໃຫ້ເກີດການໄຫວຕົວຂອງແຜ່ນດິນ ຈົນເກີດການກົດທັບບຽດອັດກັນຫຼາຍຂຶ້ນ ຜ່ານຂະບວນການຕ່າງໆເປັນເວລາຫຼາຍລ້ານປີ ຈຶ່ງລະເບີດອອກເປັນພູເຂົາໄຟກາຍເປັນພູເຂົາຫີນອີກຄັ້ງໜຶ່ງ.

ຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ວົງຈອນສະທ້ອນກັບ (feedback loop) ແບບນີ້ ມີຜົນຕໍ່ອຸນຫະພູມຂອງໂລກໃຫ້ຮ້ອນຂຶ້ນ ຫຼື ເຢັນລົງໄດ້ ເມື່ອພູເຂົາໄຟລະເບີດໂລກເຕັມໄປດ້ວຍກ໊າດກາກບອນດີອົກຊີ ໂລກຈະຮ້ອນຂຶ້ນ ແລ້ວຂະບວນການຜຸພັງ ແລະ ຍ່ອຍສະຫຼາຍຂອງຫີນຈະເກີດຂຶ້ນ ຂະບວນການນີ້ຈະດຶງເອົາກ໊າດກາກບອນດີອົກຊີມາໃຊ້ ເຮັດໃຫ້ກ໊າດຊະນິດນີ້ເຫຼືອໜ້ອຍ ເມື່ອນັ້ນໂລກຈະເຢັນລົງອີກຄັ້ງ ຂະບວນການຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍວິວັດທະນາການເປັນວົງຈອນສະທ້ອນກັບ ວົກໄປວົນມາຢູ່ແບບນີ້.

ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເຮົາຈະກ້າປະຕິເສດບໍ່ວ່າ ປູທີ່ກຳລັງແລ່ນຫຼິ້ນກັບກ້ອນຫີນທີ່ຕັ້ງຕະຫງ່ານຢູ່ນັ້ນບໍ່ແມ່ນສິ່ງດຽວກັນ ປູກໍເຄີຍເປັນຫີນມາກ່ອນ ກ້ອນຫີນກໍເຄີຍເປັນປູມາກ່ອນ ພຽງແຕ່ຕອນນີ້ ພວກມັນກຳລັງຢູ່ໃນວົງຈອນສະທ້ອນກັບ. ສິ່ງມີຊີວິດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມລ້ວນເປັນສ່ວນດຽວກັນໃນການດຳລົງຢູ່ ບໍ່ມີສິ່ງໃດເປັນສະພາບແວດລ້ອມຂອງສິ່ງໃດ ເໝືອນເລືອດໃນຮ່າງກາຍ ເລືອດບໍ່ແມ່ນສິ່ງແວດລ້ອມຂອງຫົວໃຈ ແຕ່ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຊີວິດ. ແຕ່ລະຢ່າງກຳລັງປ່ຽນແປງໄປສູ່ຄວາມເປັນໄປໄດ້ຖັດໄປເຊິ່ງເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງໂລກໃບນີ້ ສະນັ້ນ ແຕ່ລະຢ່າງຈຶ່ງມີຜົນຕໍ່ກັນແລະກັນ. ບໍ່ແນ່, ໃນຂະນະທີ່ມະນຸດກຳລັງທຳລາຍຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດຈົນເຮັດໃຫ້ໂລກຮ້ອນຂຶ້ນ ສັດຊະນິດອື່ນໆ ກຸ້ງ ຫອຍ ປູ ປາ ອາດຈະກຳລັງຜະລິດກ໊າດບາງຊະນິດ ເພື່ອໃຫ້ໂລກນີ້ເຢັນລົງກໍເປັນໄດ້.

ໃນໜັງສື Animate Earth: Science, Intuition, And Gaia ຂອງສະເຕຟານ ຮາຣ໌ດິງ ເລົ່າໄວ້ວ່າ:

ໃນປ່າເຂດໜາວແຫ່ງໜຶ່ງທີ່ປະເທດໄອແລນ ເມື່ອພື້ນທີ່ນັ້ນມີຫິມະຫຼາຍຂຶ້ນ ຝູງໝາປ່າຈະລວມຕົວກັນເປັນນັກລ່າຝູງໃຫຍ່ຈົນສາມາດລົ້ມກວາງມູສໄດ້ ເມື່ອລ່າກວາງໄດ້ຫຼາຍ ຕົ້ນສົນເຊິ່ງຕາມປົກກະຕິຈະຖືກກວາງກັດກິນຕັ້ງແຕ່ຍັງເປັນເບ້ຍນ້ອຍ ຈຶ່ງມີໂອກາດຈະເລີນເຕີບໂຕ ເມື່ອຕົ້ນສົນຕຶບໜາກໍເຮັດໃຫ້ອຸນຫະພູມອຸ່ນຂຶ້ນ ແລ້ວຫິມະກໍຕົກໜ້ອຍລົງ ເມື່ອຫິມະຕົກໜ້ອຍ ຝູງໝາປ່າກໍຂ້າກວາງມູສໄດ້ຍາກກວ່າເດີມ ກວາງຈຶ່ງເພີ່ມຈຳນວນຫຼາຍຂຶ້ນ ແລ້ວຕົ້ນສົນກໍເລີ່ມຫຼຸດລົງເພາະຖືກກວາງກັດກິນ ເມື່ອນັ້ນປ່າຈະກັບເຂົ້າສູ່ຄວາມເໜັບໜາວອີກຄັ້ງ ເຮັດໃຫ້ໝາປ່າລ່າກວາງໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ…ວົງຈອນແບບນີ້ເກີດຂຶ້ນເປັນວັດຕະຈັກ.

ເຫດສະນີ້, ເຮົາສາມາດກ່າວໄດ້ບໍ່ວ່າ ກວາງ ໝາປ່າ ແລະ ຕົ້ນສົນ ຕ່າງກໍມີອິດທິພົນຕໍ່ອຸນຫະພູມຂອງໂລກ. ແຕ່ລະຢ່າງຕ່າງກໍມີອິດທະພົນຕໍ່ກັນແລະກັນ ທຸກການເຄື່ອນໄຫວທີ່ກ່າວມາລ້ວນສົ່ງຜົນຕໍ່ລະບົບກາຍ່າ ຫຼື ມານດາຂອງໂລກໃຫ້ສາມາດຄວບຄຸມຕົນເອງ ແລະ ຮັກສາພາວະສົມດູນລະຫວ່າງສິ່ງຕ່າງໆທີ່ເອື້ອຕໍ່ການດຳລົງຢູ່ຂອງສິ່ງມີຊີວິດທັງມວນ. ພວກເຮົາຕ່າງກໍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງກັນ ແລະ ກັນ ຊ່ວຍກັນທຳໜ້າທີ່ຂອງຕົນເອງເພື່ອຂັບເຄື່ອນໂລກນີ້ໄປຂ້າງໜ້າ ແມ້ວ່າຈະຮູ້ຕົວຫຼືບໍ່ຮູ້ກໍຕາມ.

ເມື່ອເຮົາເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງກັນ ແລະ ກັນ ການເໜັງຕີງຂອງສິ່ງໜຶ່ງອາດຈະສົ່ງຜົນຕໍ່ສິ່ງໜຶ່ງຢ່າງຫຼີກລ້ຽງບໍ່ໄດ້ ພຽງແຕ່ເຮົາບໍ່ຮູ້ວ່າ ເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນຕໍ່ໜ້ານີ້ມີສາເຫດມາຈາກຫຍັງ ເພາະແຕ່ລະຢ່າງປ່ຽນແປງໄປເລື້ອຍໆ ຈາກສິ່ງນ້ອຍໆລະດັບອະນຸພາກທີ່ເບິ່ງດ້ວຍຕາເປົ່າບໍ່ເຫັນກໍສາມາດປ່ຽນເປັນສິ່ງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສາມາດຈັບຕ້ອງໄດ້ ຈາກເມັດຊາຍກາຍເປັນຫີນຜາ ຈາກກຸ້ງ ຫອຍ ປູ ປາ ກາຍເປັນປ່າໄມ້ສົນຂະໜາດໃຫຍ່ ສະນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງບໍ່ມີວັນຮູ້ເລີຍວ່າແຕ່ລະຢ່າງທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຊີວິດມີສາເຫດມາຈາກສິ່ງໃດກັນແທ້.

ການລ່າເຫຍື່ອຂອງໝາປ່າຢູ່ໄອແລນອາດຈະສົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດສຶນາມິຢູ່ຍີ່ປຸ່ນ ການລະເບີດຫີນຢູ່ອາຟຣິກາອາດຈະເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນໄຫວຢູ່ອິນໂດນີເຊຍ ການຖິ້ມຂີ້ເຫຍື້ອຢູ່ສະໜາມກີລາຊຽງຂວາງອາດຈະເຮັດໃຫ້ໄຟໄໝ້ປ່າຢູ່ອົດສະຕາລີ…ມັນມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ທັງນັ້ນແຫຼະ!

ຕອນນີ້ ເວລາປະມານສິບເອັດໂມງເຄິ່ງ ລົມທະເລພັດແຮງຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ເຮືອທີ່ຈອດຢູ່ທຽບທ່າຖືກລົມພັດໂຍກໄປມາຢູ່ບໍ່ເຊົາ ພວກເຮົາກຳລັງຈະອອກຈາກເກາະແຫ່ງນີ້ ໃນຂະນະທີ່ ປູທະເລກຳລັງແລ່ນຫຼິ້ນຢ່າງສະໜຸກສະໜານ ນົກໂຕໜຶ່ງບັງເອີນບິນຜ່ານມາແຖວນັ້ນ ຂະນະທີ່ຂ້ອຍກຳລັງກ້າວຂາຂຶ້ນເຮືອເພື່ອກັບຄືນໄປສູ່ຝັ່ງອີກຄັ້ງ ເມັດນ້ຳຈາກຄື່ນທະເລເມັດໜຶ່ງກະເດັນຂຶ້ນມາກະທົບໃບໜ້າ

ມີໃຜຮູ້ບໍ່ວ່າ ຄື່ນທະເລລູກນີ້ເປັນຜົນມາຈາກສິ່ງໃດ?

ມຈຣ. ຂອນແກ່ນ

ຕົ້ນລະດູໜາວ, ປີ 2022

—–

ແຫຼ່ງທີ່ມາ: http://www.sookjai.com/index.php?topic=2988.0;wap2

ຖ້າສາມາດຈຳແນກມະນຸດໃນໂລກນີ້ອອກເປັນສອງປະເພດ ຜູ້ອ່ານຈະຈຳແນກອອກໃນລັກສະນະໃດ? ເປັນໄປໄດ້ບໍ່ທີ່ເຮົາຈະຈຳແນກມະນຸດອອກເປັນສອງປະເພດ ດັ່ງນີ້: ໜຶ່ງ-ມະນຸດທີ່ມີຈິດໃຈກວ້າງຂວາງ ສອງ-ມະນຸດທີ່ມີຈິດໃຈບໍ່ກວ້າງຂວາງ ຫຼືເວົ້າງ່າຍໆວ່າ ມີຈິດໃຈຄັບແຄບນັ້ນແຫຼະ ມະນຸດທັງສອງປະເພດນີ້ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ? ເປັນໄປໄດ້ບໍ່ທີ່ຄຸນລັກສະນະທັງສອງແບບນີ້ຈະມີຢູ່ໃນຕົວຄົນຄົນໜຶ່ງໃນຊ່ວງເວລາດຽວກັນ? ແລະ ທີ່ສຳຄັນ ການມີຈິດໃຈເຊັ່ນນັ້ນມີຜົນຕໍ່ການດຳລົງຂອງພວກເຮົາແນວໃດ?

ຄຳຕອບອາດຈະມີຢູ່ໃນຫຍໍ້ໜ້າຖັດໄປ…

ໃນໜັງສື Principles ຂຽນໂດຍ ເຣຍ໌ດາລິໂອ—ເສດຖີ ແລະ ນັກລົງທຶນ ຊາວອາເມຣິກາ ເວົ້າເຖິງເລື່ອງນີ້ໄວ້ວ່າ: ຄົນທີ່ມອງຄວາມຄິດເຫັນຄົນອື່ນທີ່ຕ່າງຈາກຕົນວ່າ ເປັນການໂຈມຕີ ຫຼືເປັນສັດຕູ ແມ້ວ່າຄວາມຄິດນັ້ນຈະມີເຫດຜົນດີກວ່າຕົນກໍຕາມ ພຶດຕິກຳແບບນີ້ ບົ່ງບອກວ່າ ຄົນຄົນນັ້ນເປັນຄົນໃຈແຄບ ການເປັນຄົນໃຈແຄບສາມາດສະແດງອອກຜ່ານພຶດຕິກຳຫຼາຍຢ່າງ ເຊັ່ນ: ບໍ່ສາມາດຍອມຮັບຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄົນອື່ນໄດ້ ມອງຄົນທີ່ຄິດຕ່າງວ່າ ເປັນສັດຕູ ເມື່ອມອງຄົນອື່ນເປັນສັດຕູ ສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດຕໍ່ໄປຄື ຕ້ອງກຳຈັດບຸກຄົນນັ້ນອອກໄປ ການເປັນຄົນໃຈແຄບມີຜົນຮ້າຍຫຼາຍກວ່າທີ່ເຮົາຄິດ ເຣຍ໌ກ່າວວ່າ “ຄົນທີ່ມີຄວາມພູມໃຈໃນຕົນເອງສູງ ຫຼືຄິດວ່າຕົນເອງເກັ່ງ ມັກຈະຮຽນຮູ້ສິ່ງຕ່າງໆໄດ້ນ້ອຍລົງ, ຕັດສິນໃຈຜິດພາດໄດ້ງ່າຍ ແລະ ຈະກາຍເປັນຄົນຂາດສັກກະພາບໄປໃນທີ່ສຸດ”  ພຶດຕິກຳແບບນີ້ສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ແມ້ກັບຄົນທີ່ເກັ່ງ ແລະ ສະຫຼາດ ຜົນທີ່ຕາມມາຈາກການມີພຶດຕິກຳແບບນີ້ຄື ບຸກຄົນນັ້ນຈະດຳເນີນຊີວິດໄປວັນໆ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບການພັດທະນາຕົນເອງໃຫ້ດີຂຶ້ນເລີຍ ເພາະບໍ່ມີໃຜຢາກໃຫ້ຄຳແນະນຳ

ພຶດຕິກຳແບບນີ້ເກີດມາຈາກໃສ?

ໃນໜັງສືເຫຼັ້ມດຽວກັນນັ້ນ ເຣຍ໌ດາລິໂອ ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມໃຈແຄບເກີດມາຈາກຄວາມຂັດແຍ້ງກັນເອງຂອງສະໝອງສອງສ່ວນຄື ສະໝອງທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຄວບຄຸມດ້ານເຫດຜົນ (Prefrontal cortex) ແລະ ສະໝອງທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຄວບຄຸມດ້ານອາລົມ (Amygdala). ເມື່ອພວກເຮົາຈະຕັດສິນໃຈເຮັດສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ສະໝອງສອງສ່ວນນີ້ຈະຕີກັນແທບທຸກຄັ້ງ ສົມມຸດວ່າ ຊ່ວງນີ້ ເຈົ້າກຳລັງຄວບຄຸມນ້ຳໜັກຂອງຕົນເອງ ມື້ໜຶ່ງ ພາຍຫຼັງທີ່ກັບມາຈາກການເຮັດວຽກ ກຳລັງຫິວຢ່າງແຮງ ເຈົ້າຍ່າງໄປເປີດຕູ້ເຢັນ ປາກົດວ່າມີເຄັກວາງໄວ້ຢູ່ໃນນັ້ນໜຶ່ງກ້ອນກັບບ່ວງໜຶ່ງອັນ (ຂະໜາດເລົ່າເອງຍັງຫິວເລີຍ) ເຊິ່ງເຈົ້າສາມາດຕັກກິນເຄັກນັ້ນໄດ້ຕະຫຼອດເວລາ ໃນຂະນະທີ່ເຈົ້າກຳລັງຄິດວ່າ ຈະກິນຫຼືບໍ່ກິນດີ ສະໝອງສອງສ່ວນນີ້ຈະຕີກັນໃນຫົວຂອງເຈົ້າກ່ອນ ຖ້າສະໝອງສ່ວນໃດຊະນະ ສະແດງວ່າເຈົ້າຈະຕັດສິນໃຈເຮັດສິ່ງນັ້ນ ຖ້າສະໝອງສ່ວນທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຄວບຄຸມດ້ານອາລົມເປັນຝ່າຍຊະນະ ໝາຍຄວາມວ່າ ເຄັກກ້ອນນັ້ນຈະຫາຍໄປທັນທີ ແຕ່ຖ້າເຄັກກ້ອນນັ້ນຍັງຄົງເດີມຢູ່ຄືເກົ່າ ສະແດງສະໝອງທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຄວບຄຸມດ້ານເຫດຜົນເປັນຝ່າຍຊະນະ. ທີນີ້ ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ ກ່ອນທີ່ຈະຕັດສິນໃຈເຮັດສິ່ງໃດສະໝອງສອງສ່ວນນີ້ຈະຕີກັນກ່ອນ ຖ້າຝ່າຍໃດຊະນະກໍສະແດງວ່າ ເຮົາຈະເຮັດຕາມສະໝອງສ່ວນນັ້ນສັ່ງການ.

 ຈາກການສຶກສານີ້ສະແດງໃຫ້ເຮົາເຫັນວ່າ ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ມະນຸດມີຈິດໃຈຄັບແຄບເກີດມາຈາກສະໝອງທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຄວບຄຸມດ້ານອາລົມເປັນຝ່າຍຊະນະ ເມື່ອຊະນະແລ້ວ ມັນຈະເປັນຝ່າຍຄວບຄຸມສະໝອງສ່ວນອື່ນໆຄື ກົດສະໝອງສ່ວນອື່ນໄວ້ບໍ່ໃຫ້ສະແດງຕົວອອກມາ ຮ້າຍຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ມັນຈະແຜ່ລາມໄປຫາຄົນອື່ນທີ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງນຳ ໂດຍສະເພາະຄົນທີ່ບໍ່ເຫັນດ້ວຍກັບຄວາມຄິດຂອງມັນ ພວກເຮົາມັກເອີ້ນຄົນຜູ້ທີ່ຖືກສະໝອງສ່ວນນີ້ຄວບຄຸມວ່າ “ຄົນເອົາແຕ່ໃຈຕົນເອງ” ການເປັນຄົນເອົາແຕ່ໃຈຕົນເອງນີ້ ມັກເຮັດໃຫ້ເສຍໂອກາດໃນການພັດທະນາ ເພາະການປິດໃຈຄືການປິດກັ້ນຕົນເອງຈາກຄຳວິພາກວິຈາກທີ່ສ້າງສັນ ບາງຄັ້ງ ເຖິງຂັ້ນເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ຊີວິດ ເລື່ອງແບບນີ້ມີໃຫ້ເຮົາເຫັນໄດ້ຕະຫຼອດປະຫວັດສາດທີ່ຜ່ານມາ ໂດຍສະເພາະຈາກຜູ້ນຳຜະເດັດການທັງຫຼາຍ.

ເຮົາຈະສັງເກດເຫັນວ່າ ໃນສັງຄົມທີ່ເຮົາອາໄສຢູ່ ຖ້າມີຄົນປະເພດນີ້ຢູ່ນຳ ຈະເຮັດໃຫ້ບັນຍາກາດໃນການເຮັດວຽກ ຫຼືການຮຽນໜັງສືໜ້າອຶດອັດໄປໝົດ ຍິ່ງຖ້າບຸກຄົນຄົນນັ້ນເປັນຜູ້ທີ່ມີອຳນາດດ້ວຍແລ້ວລະກໍ ຍິ່ງໜ້າອຶດອັດໄປໃຫຍ່ ລອງຈິນຕະນາການເບິ່ງ ເວລາຍ່າງໄປໃສ ຫຼືເວລາຢູ່ໃນທີ່ປະຊຸມໂດຍມີຄົນແບບນີ້ເປັນປະທານ ເຫຼືອບຕາໄປທາງໃດ ລູກນ້ອງຈະຫຼົບສາຍຕາປຸ໊ບປັບ ເພາະລັງສີອຳມະຫິດແຜ່ຊ່ານອອກມາ ຖ້າຜູ້ໃດຢູ່ໃຕ້ບັງຄັບບັນຊາຄົນແບບນີ້ຄົງເວົ້າໄດ້ພຽງຄຳດຽວວ່າ “ຮູ້ສຶກປົງກັບຊີວິດ”

ຄຳຖາມຄື ທ່ານຢາກຈະເປັນຄົນແບບນັ້ນບໍ? “ຄົນເອົາແຕ່ໃຈຕົນເອງ”

ເມື່ອເປັນແນວນີ້ແລ້ວ ເຮົາຈະມີວິທີແກ້ໄຂແນວໃດ?

ຖ້າຢາກແກ້ໄຂບັນຫານີ້ ສິ່ງທຳອິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດຄື ຍອມຮັບໃຫ້ໄດ້ວ່າ ບໍ່ມີຫຍັງສົມບູນແບບ (Nothing is perfect) ລວມທັງຕົວເຮົາເອງນຳ ຕົວເຮົາເອງຍ່ອມມີຈຸດບອດ ຫຼືຂໍບົກພ່ອງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງຢ່າງແນ່ນອນ. ເມື່ອຍອມຮັບກົດຂໍ້ນີ້ແລ້ວ ເຮົາຈະຫັນກັບມາພິຈາລະນາຕົນເອງຫຼາຍຂຶ້ນ ເມື່ອໃດກໍຕາມທີ່ຍອມຮັບວ່າ ຕົນເອງມີຈຸດບອດ ເມື່ອນັ້ນ ເຮົາຈະຄ່ອຍໆເປີດໃຈໃຫ້ກວ້າງ ກ້າຍອມຮັບຄວາມແຕກຕ່າງ ແລະ ງ່ຽງຫູຮັບຟັງຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄົນອື່ນດ້ວຍຄວາມເຕັມໃຈ ເຣຍ໌ດາລິໂອ ບອກວ່າ: “ການເປີດຮັບມຸມມອງຂອງຄົນອື່ນບໍ່ແມ່ນການປິດກັ້ນອິດສະລະທາງຄວາມຄິດຂອງຕົນ ເຮົາຍັງສາມາດຕັດສິນໃຈດ້ວຍຕົນເອງໄດ້ຄືເກົ່າ ພຽງແຕ່ມີໄອເດຍໃໝ່ໆເພີ່ມຂຶ້ນມາເທົ່ານັ້ນເອງ”

ການເປີດໃຈຍອມຮັບຟັງຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄົນອື່ນ ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮົາສູນເສຍຈຸດຢືນຂອງຕົນເອງ ຫຼືເຮົາຕ້ອງເຫັນດ້ວຍກັບບຸກຄົນນັ້ນສະເໝີໄປ ແຕ່ຄືການເປີດໃຈໃຫ້ເຮົາພິຈາລະນາເຫດຜົນຂອງຄົນອື່ນ ແທນທີ່ຈະດື້ດ້ານ ແລະ ຍຶດໝັ້ນໃນແນວຄິດຂອງຕົນເອງຢ່າງໄຮ້ເຫດຜົນ ເຜື່ອໃຈໄວ້ວ່າ ຄວາມຄິດຂອງເຮົາອາດຈະຜິດກໍເປັນໄດ້ “ມັນບໍ່ງ່າຍທີ່ຄຳຕອບທີ່ດີທີ່ສຸດຈະມາຈາກຄວາມຄິດຂອງຄົນພຽງຄົນດຽວ” ເຣຍ໌ດາລິໂອ ກ່າວໄວ້ເຊັ່ນນັ້ນ. ສະນັ້ນ ເຮົາຄວນໝັ່ນຮັບຟັງຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄົນອື່ນໃຫ້ຫຼາຍຂຶ້ນ ໂດຍສະເພາະຄຳວິພາກວິຈານທີ່ບໍ່ເຫັນດ້ວຍກັບຄວາມຄິດຂອງຕົນ. ແນ່ນອນ ມະນຸດມັກຮັບຟັງຄຳຊົມຫຼາຍກວ່າຄຳຕິ ຄຳຊົມອາດຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາອາລົມດີ ແຕ່ຄຳຕິຈະຊ່ວຍໃຫ້ການຕັດສິນໃຈຂອງເຮົາມີປະສິດທິພາບຫຼາຍຂຶ້ນ ແລະ ເມື່ອເຮົາໄດ້ຍິນຄຳຕິ ຫຼືຄຳວິພາກວິຈານຈາກຄົນອື່ນຫຼາຍຂຶ້ນ ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮົາໜ້າຈະມີຈຸດບົກພ່ອງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງແນ່ນອນ. ພຸດທະເຈົ້າຕັດວ່າ ໃຫ້ມອງຄົນວິພາກວິຈານຫຼືຕຳນິເໝືອນກັບເປັນຜູ້ທີ່ຊີ້ຂຸມຊັບໃຫ້ ເພາະນັ້ນຄືຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງການພັດທະນາ.

ການຄົ້ນຫາມຸມມອງທີ່ແຕກຕ່າງເພື່ອຕັດສິນໃຈສົ່ງຜົນຕໍ່ຊີວິດຂອງເຮົາມະຫາສານ

ເຣຍ໌ດາລິໂອເລົ່າເຖິງເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນກັບລາວຄັ້ງໜຶ່ງວ່າ: ປີ 2013 ລາວໄປກວດສຸຂະພາບປະຈຳປີກັບໝໍຄົນໜຶ່ງ ຜົນກວດອອກມາວ່າ ລາວມີໂອກາດສູງເຖິງ 15% ທີ່ຈະເປັນມະເລັງໃນຫຼອດອາຫານ ຖ້າບໍ່ຮີບຮັກສາລາວຈະຕາຍດ້ວຍໂຣກຊະນິດນີ້ໃນອີກສາມເຖິງຫ້າປີຂ້າງໜ້າ ການຮັກສາໂດຍທົ່ວໄປຄື ຕ້ອງຕັດຫຼອດອາຫານອອກ ແຕ່ບັນຫາຄື ເຣຍ໌ບໍ່ຢາກເຮັດແບບນັ້ນ ເພາະເຫດຜົນສ່ວນຕົວບາງຢ່າງ ສິ່ງທີ່ລາວເຮັດໄດ້ຕອນນັ້ນຄື ທຳໃຈ ແລະ ລໍວັນຕາຍ.

ໃນຫ້ວງເວລາທີ່ກຳລັງສິ້ນຫວັງ ໃຈໜຶ່ງກໍຍັງມີແຮງຮຶດສູ້ເພື່ອໃຫ້ມີຊີວິດລອດ ສິ່ງທີ່ລາວເຮັດຕໍ່ຈາກນັ້ນຄື ການໄປກວດກັບໝໍຄົນອື່ນໆທີ່ຊຳນານດ້ານນີ້ເຊິ່ງມີມຸມມອງຕ່າງກັນ ໝໍຄົນໜຶ່ງບອກວ່າ ໂຣກທີ່ລາວເປັນຢູ່ສາມາດແພ່ລາມໄດ້ຢ່າງໄວວາ ແລະ ຮັກສາໄດ້ຍາກຢ່າງຍິ່ງ ຖ້າຜ່າຕັດມີໂອກາດເສຍຊີວິດທັນທີ 10% ແລະ ມີໂອກາດ 70% ທີ່ຈະບໍ່ກັບມາເປັນປົກກະຕິ. ໝໍອີກຄົນໜຶ່ງບອກວ່າ ໂຣກມະເລັງທີ່ລາວເປັນຢູ່ນີ້ບໍ່ໜ້າເປັນຫ່ວງປານໃດ ພຽງແຕ່ເຝົ້າຕິດຕາມອາການ ແລະ ສ່ອງກ້ອງເປັນປະຈຳທຸກສາມເດືອນກໍພຽງພໍແລ້ວ ຖ້າວ່າກ້ອນເນື້ອໃຫຍ່ຂຶ້ນ ກໍພຽງແຕ່ໄປຕັດອອກແລ້ວຈະສາມາດໃຊ້ຊີວິດໄດ້ເປັນປົກກະຕິ ຈາກນັ້ນ ລາວກໍໄປຫາໝໍທີ່ຊຳນານດ້ານນີ້ອີກສອງທ່ານເຊິ່ງຄຳແນະນຳຂອງພວກເຂົາມີທັງເໝືອນ ແລະ ຕ່າງກັນຈາກໝໍຄົນທີ່ຜ່ານມາ.

ເລື່ອງດຽວກັນ ແຕ່ເມື່ອໃຫ້ຜູ້ຊ່ຽວຊານຫຼາຍຄົນໃຫ້ຄຳຕອບ ແຕ່ລະຄົນຕ່າງກໍມີຄຳແນະນຳແຕກຕ່າງກັນໄປ ບາງຄົນແນະນຳໃຫ້ຜ່າຕັດ ບາງຄົນແນະນຳໃຫ້ເຝົ້າເບິ່ງອາການ ບາງຄົນບອກວ່າເປັນໂຣກທີ່ອັນຕະລາຍຢ່າງຍິ່ງ ບາງຄົນບອກວ່າເປັນໂຣກທີ່ບໍ່ຮ້າຍແຮງເຖິງຂັ້ນຊີວິດ ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ເຣຍ໌ດາລິໂອໃນຕອນນັ້ນຄື ແລ້ວກູຈະເຊື່ອໃຜດີຫວ່ະ! ອາລົມໜ້າຈະປະມານແຫຼະ.

ເນື່ອງຈາກວ່າເຣຍ໌ເປັນຄົນທີ່ເປີດໃຈ ຢາກຮູ້ມຸມມອງທີ່ແຕກຕ່າງກັນຂອງຫຼາຍຄົນ ເມື່ອຜົນວິນິດໄສຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານທັງສີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ລາວຈຶ່ງຈັບຜູ້ຊ່ຽວຊານທັງຫຼາຍນັ້ນມາລົມກັນ ເພື່ອໃຫ້ທຸກຄົນໄດ້ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນຕໍ່ມຸມມອງຂອງອີກຝ່າຍວ່າມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ໜ້ອຍຫຼາຍພຽງໃດ ໃຫ້ມັນຮູ້ດຳຮູ້ແດງໄປເລີຍ ແລ້ວລາວຈະເປັນຜູ້ນັ່ງຟັງ ເຣຍ໌ເອີ້ນວິທີການແບບນີ້ວ່າ ການເປີດຕາ (Eye Opening) ຕອນທີ່ລາວເຂົ້າໄປຫາໝໍເປັນການສ່ວນຕົວ ພວກເຂົາແນະນຳວິທີຮັກສາແຕກຕ່າງຫຼາຍ ແຕ່ເມື່ອໃຫ້ພວກເຂົາທັງສີ່ມາລົມກັນ ຕ່າງຄົນຕ່າງກໍພະຍາຍາມຫຼີກລ່ຽງຂໍ້ທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ ຖົກຖຽງກັນດ້ວຍຄວາມສຸພາບ ຈົນໄດ້ຄຳຕອບທີ່ດີທີ່ສຸດ. ການຖົກຖຽງ (ບໍ່ແມ່ນການໂຕ້ຖຽງ) ກັນແບບນີ້ ເປັນພຽງການຄົ້ນຫາແບບເປີດກວ້າງວ່າສິ່ງໃດເປັນສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລ້ວຫາຂໍ້ສະຫຼຸບຮ່ວມກັນ.

ດ້ວຍວິທີແບບນີ້ເຮັດໃຫ້ເຣຍ໌ເຫັນຄວາມຈິງ ແລະ ເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບໂຣກທີ່ເປັນຢູ່ຫຼາຍຂຶ້ນ ໃນທີ່ສຸດ ລາວຈຶ່ງໄດ້ຄຳຕອບວ່າ: “ໃນຊ່ວງ 48 ຊົ່ວໂມງທີ່ຜ່ານມາ ຂ້າພະເຈົ້າເໝືອນລອດພົ້ນຈາກການຖືກປະຫານຊີວິດທີ່ຕ້ອງຄວ້ານໄສ້ ແລະ ພຸງອອກ ທ້າຍທີ່ສຸດຂ້າພະເຈົ້າກໍພົບວິທີທີ່ງ່າຍກວ່າ ນັ້ນຄື ການເຝົ້າລະວັງ ແລະ ຕັດເຊື້ອທີ່ມັນຂະຫຍາຍຕົວອອກ ກ່ອນທີ່ມັນຈະລຸກລາມໄປສູ່ຈຸດອື່ນ”  ຈາກນັ້ນ ລາວກັບ ດຣ.ເກຣເຊີຣ໌ເຊິ່ງເປັນໝໍປະຈຳຕົວ ກໍໄປພົບແພດຜູ້ຊ່ຽວຊານລະດັບໂລກອີກສອງທ່ານ ພວກເຂົາໃຫ້ຄຳແນະນຳທີ່ກົງກັນວ່າ ການສ່ອງກ້ອງແລ້ວຕັດເອົາເນື້ອເຍື່ອໄປໃຫ້ຫ້ອງທົດລອງວິນິດໄສເປັນວິທີຮັກສາທີ່ດີທີ່ສຸດ. ໜຶ່ງອາທິດຕໍ່ມາ ຜົນກວດອອກມາວ່າ ລາວບໍ່ມີເຊື້ອມະເລັງທີ່ມີຄວາມສ່ຽງສູງເໝືອນໝໍຄົນທີ່ຜ່ານມາບອກເລີຍ.

ຄຳຖາມຄື ວິທີທີ່ໝໍແນະນຳໃນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນເປັນວິທີທີ່ຜິດຫວາ?

ຜູ້ອ່ານຄິດວ່າແນວໃດ?

ຜູ້ອ່ານທັງຫຼາຍ ທີ່ຜູ້ຂຽນຍົກເລື່ອງນີ້ຂຶ້ນມາ ຢາກຊີ້ໃຫ້ເຫັນພຽງວ່າ ບາງຄັ້ງ ຜູ້ຊ່ຽວຊານກໍອາດຈະມີຄວາມຜິດພາດໄດ້ເຊັ່ນກັນ ການເປີດໃຈຮັບຟັງຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄົນອື່ນໃນມຸມມອງຕ່າງໆຈຶ່ງເປັນເລື່ອງທີ່ດີ ແລະ ຄວນເຮັດຢ່າງຍິ່ງ. ທ່ານລອງຄິດເບິ່ງວ່າ ຖ້າເຣຍ໌ບໍ່ຍອມຮັບຟັງຄວາມເຫັນຂອງໝໍຫຼາຍໆຄົນໃນຕອນນັ້ນ ບໍ່ຮູ້ວ່າຕອນນີ້ຊີວິດຂອງລາວຈະເປັນແນວໃດ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນເປີດໃຈຮັບຟັງຄວາມເຫັນທີ່ແຕກຕ່າງ ເພາະມັນມີຜົນຢ່າງຍິ່ງຕໍ່ການຕັດສິນໃຈ ແລະ ການໃຊ້ຊີວິດຂອງເຮົາ. ຄົນທີ່ເປີດໃຈມັກຈະເຊື່ອວ່າ ບໍ່ມີສິ່ງໃດຖືກຫຼືຜິດຮ້ອຍເປີຣ໌ເຊັນ ທຸກຢ່າງມີໂອກາດຖືກຕ້ອງຫຼືຜິດພາດໄດ້ສະເໝີ ພວກເຂົາຈຶ່ງມັກຟັງຫຼາຍກວ່າເວົ້າ ແລ້ວນຳເອົາຄວາມເຫັນທີ່ຂັດແຍ້ງນັ້ນມາໄຕ່ຕອງເຖິງຂໍ້ດີຂໍ້ເສຍ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ສິ່ງທີ່ດີທີ່ສຸດ. ອ່ານມາຮອດບັນທັດນີ້ ທຸກທ່ານຕອບຕົນເອງໄດ້ຫຼືຍັງວ່າ:  

ການເປີດ ແລະ ປິດໃຈສົ່ງຜົນແນວໃດຕໍ່ຊີວິດ

ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, 27 ຕຸລາ 2022

ໂໝ່ງ.. ໂໝ່ງ.. ໂໝ່ງ.. ໂໝ່ງ.. ໂໝ່ງ.. ໂໝ່ງ.. ໂໝ່ງ.. ໂໝ່ງ.. ໂໝ່ງ..

ພາຍຫຼັງສິ້ນສຸດສຽງຄ້ອງບາດທີເກົ້າ ພຣະສົງ-ສາມະເນນກໍທະຍອຍກັນຍ່າງອອກມາຈາກຫ້ອງ ບາງອົງມີແກ້ວນ້ຳຢາດຢູ່ໃນມື ບາງອົງຖືພວງກຸນແຈມານຳ ບາງອົງຈັບມືຖືຂຶ້ນມາເຂ່ຍໃນຂະນະທີ່ຍ່າງມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ສິມ ເພື່ອຮ່ວມກັນໄຫວ້ພຣະສູດມົນ.

ການສູດມົນ ຫຼື ເອີ້ນອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ ການສາທະຍາຍມົນ ເປັນໜຶ່ງໃນກິດຈະວັດທີ່ສຳຄັນຂອງພຣະສົງ-ສາມະເນນ ຕະຫຼອດເຖິງອຸບາສົກ ອຸບາສິກາໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ ສະໄໝກ່ອນການສາທະຍາຍມົນຖືວ່າເປັນໜຶ່ງໃນວິທີທີ່ດີທີ່ສຸດໃນການສືບທອດອາຍຸພຣະພຸດທະສາສະໜາ ການສູດມົນມີມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝພຸດທະການ ພຣະສົງ-ສາມະເນນ ຮຽນຮູ້ພຣະທັມວິນັຍດ້ວຍການທ່ອງປາກຕໍ່ປາກ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ມຸຂະປາຖະ ເມື່ອທ່ອງໄດ້ແລ້ວກໍຕ້ອງສູດ ຫຼື ສາທະຍາຍເປັນປະຈຳທຸກເຊົ້າ-ແລງ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຫຼົງລືມບົດສູດນັ້ນໆ.

ການສັງຄາຍະນາຄັ້ງທີໜຶ່ງ ເຊິ່ງເປັນການວາງຮາກຖານໃນການຈັດລະບຽບຫຼັກທັມຄຳສັ່ງສອນຂອງພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ພຣະພິກສຸສົງກໍອາໄສການສາທະຍາຍທັມຮ່ວມກັນຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ການສັງຄາຍະນາຄັ້ງນັ້ນສຳເລັດລຸລ່ວງໄປໄດ້ດ້ວຍດີ ຖ້າບໍ່ມີການສັງຄາຍະນາຄັ້ງນັ້ນ ບໍ່ແນ່ ພຣະພຸດທະສາສະໜາອາດຈະບໍ່ສາມາດດຳລົງຢູ່ໄດ້ມາຮອດທຸກມື້ນີ້ກໍເປັນໄດ້

ສະນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງສາມາດກ່າວໄດ້ວ່າ ເພາະມີການສາທະຍາຍທັມ ຫຼື ສູດມົນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ພຣະພຸດທະສາສະໜາຄົງຢູ່ມາຈົນຮອດຍຸກພວກເຮົານີ້ໄດ້. ການສູດມົນນອກຈາກຈະມີຄວາມສຳຄັນດ້ານການສືບທອດອາຍຸພຣະພຸດທະສາສະໜາແລ້ວ ກໍຍັງມີຄວາມສຳຄັນອີກ 3 ປະການຄື:

         1. ເພື່ອເຝິກຈິດໃຫ້ສະຫງົບ ການເຝິກຈິດໃຈເປັນໜ້າທີ່ຫຼັກຂອງຊາວພຸດ ໂດຍສະເພາະຜູ້ທີ່ຕ້ອງການຍົກຈິດໃຈຂອງຕົນເອງໃຫ້ສູງຂຶ້ນ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ “ຈິດທີ່ເຝິກດີແລ້ວຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງຄວາມສຸກ” ການເຝິກຈິດມີຫຼາຍວິທີ ກ່າວໂດຍສະຫຼຸບມີ 2 ວິທີຫຼັກຄື:

ໜຶ່ງ-ສະມະຖະກັມມະຖານຄືອຸບາຍໃນການທຳຈິດໃຈໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫງົບ ດ້ວຍການນ້ອມຈິດໃຫ້ໄປຢູ່ໃນອາລົມດຽວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ.

ສອງ-ວິປັດສະນາກັມມະຖານຄືອຸບາຍໃນການເຝິກຈິດໃຫ້ເຫັນແຈ້ງໃນອາລົມ ເມື່ອກຳລັງຄິດສິ່ງໃດກໍໃຫ້ມີສະຕິຮູ້ເທົ່າທັນໃນອາລົມນັ້ນໆ ການສູດມົນຈັດຢູ່ໃນວິທີທີ່ໜຶ່ງຄືສະມະຖະກັມມະຖານ ເຮົາຈະສັງເກດເຫັນວ່າເວລາສູດມົນຈິດໃຈເຮົາຈະຄ່ອຍໆນ້ອມເຂົ້າໄປສູ່ຄວາມສະຫງົບໂດຍລຳດັບ ທັງນີ້ຜູ້ສູດຈະຕ້ອງຈົດຈໍ່ຢູ່ກັບບົດສູດຢ່າງແທ້ຈິງ.

         2. ເພື່ອລະລຶກເຖິງຄຸນພຣະຣັດຕະນະໄຕຣ ຄຳວ່າ ພຣະຣັດຕະນະໄຕຣຄືແກ້ວສາມປະການ ກ່າວຄື ພຣະພຸດ ພຣະທັມ ແລະ ພຣະສົງ ເຊິ່ງແຕ່ລະຢ່າງກໍມີຄຸນສົມບັດແຕກຕ່າງກັນ ເຊັ່ນ ພຣະພຸດທະເຈົ້າມີຄຸນ 9 ປະການ, ພຣະທັມມີຄຸນ 6 ປະການ ແລະ ພຣະສົງມີຄຸນ 9 ປະການ ການລະລຶກເຖິງຄຸນພຣະຣັດຕະນະໄຕຣເປັນການນຶກເຖິງສິ່ງທີ່ມີຄຸນຄ່າ ສິ່ງທີ່ດີງາມ ອັນຈະພາໃຫ້ຈິດໃຈເກີດກຸສົນ ແລະ ເຂົ້າເຖິງຄວາມສະຫງົບໄດ້ງ່າຍ.

         3. ເພື່ອປ້ອງກັນໄພອັນຕະລາຍຕ່າງໆ ນອກຈາກສອງປະການທີ່ກ່າວມານັ້ນ ການສູດມົນຍັງເປັນອຸບາຍໃນການເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຮູ້ສຶກວ່າມີທີ່ເພິ່ງເມື່ອເກີດໄພອັນຕະລາຍຕ່າງໆ ຊາວພຸດມັກຈະສູດມົນເພື່ອໃຫ້ຕົນເອງປອດໄພຈາກອັນຕະລາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມຈິງ ຄວາມເຊື່ອນີ້ກໍບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນລອຍໆ ແຕ່ມີທີ່ມາຈາກຄຳພີທັມມະບົດ ເລື່ອງມີຢູ່ວ່າ ສະໄໝໜຶ່ງ ໃນເມືອງເວສາລີມີໂຣກເກີດຂຶ້ນ 3 ຊະນິດຄື: 

ໜຶ່ງ-ທຸບພິກຂະໄພ ເຂົ້າຍາກໝາກແພງ ຖ້າທຽບໃສ່ຍຸກນີ້ກໍຄື ເສດຖະກິດຕົກຕ່ຳ ເງິນເຟີ້ຢ່າງໜັກ ເຄື່ອງຂອງແພງຂຶ້ນ ແຕ່ຄ່າແຮງຄືລາຍໄດ້ຂອງຜູ້ຄົນຍັງທໍ່ເກົ່າ ຖ້າໜັກໄປກວ່ານັ້ນ ຄືຜູ້ຄົນອົດຢາກຫິວໂຫຍ.

ສອງ-ໂຣຄະໄພ ໂຣກຫ່າລະບາດຢ່າງໜັກ ເຊິ່ງເປັນໂຣກທີ່ເຮັດໃຫ້ຄົນລົ້ມຕາຍເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ໃນຄຳພີເລົ່າໄວ້ວ່າ ສົບກອງເລ່ຍລາຍໄປທົ່ວຕົວເມືອງ ໂຄວິດ-19 ໜ້າຈະຈັດຢູ່ໃນໂຣກທີ່ຄຳພີທາງພຸດທະສາສະໜາເອີ້ນວ່າ ໂຣກຫ່າ.

ສາມ-ອະມະນຸດສະໄພ ເມື່ອມີຊາກສົບເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ພວກອະມະນຸດ ຫຼືພວກພູດຜີປີສາດເຂົ້າມາກິນຊາກສົບ ທັງລົບກວນ ແລະ ທຳຮ້າຍຊາວເມືອງຈົນຜູ້ລົ້ມຕາຍເປັນຈຳນວນຫຼາຍຂຶ້ນ.

ເຈົ້າລິດສະວີຜູ້ປົກຄອງນະຄອນເວສາລີເຫັນເຫດການແບບນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ນິມົນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ຄະນະສົງມາສູດມຸງຄຸນ ເມື່ອສູດແລ້ວພຣະອົງຈຶ່ງໃຫ້ພຣະອານົນໄປປະພົມນ້ຳພຸດທະມົນທົ່ວພຣະນະຄອນ ຝົນຫ່າໃຫຍ່ຕົກລົງມາ ເກັບກວາດເອົາຊາກສົບ ແລະ ສິ່ງເປິເປື້ອນໄປກັບສາຍນ້ຳ ໂຣກໄພທັງຫຼາຍກໍຄ່ອຍໆມະລາຍຫາຍໄປຈົນໝົດສິ້ນ.

ດ້ວຍເຫດຜົນທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງນັ້ນ ຊາວພຸດບາງສ່ວນຈຶ່ງເຊື່ອວ່າການສູດມົນສາມາດກຳຈັດປັດເປົ່າສິ່ງທີ່ບໍ່ດີອອກໄປຈາກຊີວິດໄດ້ ເຮົາຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ເມື່ອເຖິງເທດສະການສົງການ ຊາວພຸດລາວມັກຈະນິມົນພຣະພິກສຸສົງໄປຈະເລີນພຸດທະມົນຢູ່ຕາມເຮືອນຊານບ້ານຊ່ອງ ເພື່ອກຳຈັດປັດເປົ່າສິ່ງທີ່ບໍ່ດີອອກໄປ ໃຫ້ເຫຼືອໄວ້ແຕ່ຄວາມເປັນສິຣິມຸງຄຸນ ປະເພນີນີ້ເກີດມາຈາກຄວາມເຊື່ອທີ່ວ່າ ການສູດມົນ ສາມາດກຳຈັດປັດເປົ່າ ແລະ ປ້ອງກັນໄພອັນຕະລາຍຕ່າງໆໄດ້.

ເຖິງແມ່ນວ່າ ປະໂຫຍດຂອງການສູດມົນຂໍ້ອື່ນໆເປັນຕົ້ນວ່າ  ສູດເພື່ອສືບທອດພຣະສາສະໜາ ສູດເພື່ອລະລຶກເຖິງຄຸນພຣະຣັດຕະນະໄຕຣ ແລະ ສູດເພື່ອປ້ອງກັນໄພອັນຕະລາຍຕ່າງໆ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ຈະເປັນນາມະທັມຈົນເກີນໄປ ແລະ ພິສູດໃຫ້ເຫັນເປັນປະຈັກໄດ້ຍາກ ແຕ່ເຫດຜົນທີ່ວ່າ ການສູດມົນເປັນອຸບາຍໃນການຝຶກໃຈໃຫ້ສະຫງົບ 

ຜູ້ຂຽນຄິດວ່າ ເຮົາສາມາດພິສູດໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ 

ບໍ່ເຊື່ອ ລອງສູດເບິ່ງ! 

ອະຣະຫັງ ສັມມາສັມພຸດໂທ ພະຄະວາ ພຸດທັງ ພະຄະວັນຕັງ ອະພິວາເທມິ (ຂາບ)

ຢ່າງໃດກໍຕາມ ແມ້ພວກເຮົາຈະຮູ້ວ່າ ການສູດມົນມີອານິສົງ ຫຼື ມີປະໂຫຍດຫຼາຍຢ່າງ ແຕ່ເມື່ອຮອດຍາມລົງມືປະຕິບັດຈິງ ຫຼາຍຄົນມັກຮູ້ສຶກອືດອາດຍືດຍາດ ບິດຂີ້ຄ້ານແລ້ວ ບິດອີກ ບາງຄົນສູດໄປນຳເຫງົານອນໄປນຳ (ຫຼືຊິຖຽງ?)  ບາງຄົນ ເບິ່ງຄືວ່າເບື່ອໂລກເຕັມທົນ (ໂດຍສະເພາະຕອນເຊົ້າ) ຫງ່ອມ ເຫງົາ ເສົ້າ ຊຶມ ແລະ ແສນທີ່ຈະເຊັງເປັດ (ບໍ່ຮູ້ດອກວ່າ ແທ້ທີ່ຈິງແລ້ວພາຍໃນຂອງແຕ່ລະຄົນຮູ້ສຶກແບບໃດ ແຕ່ກິຣິຍາສະແດງອອກມາແບບນັ້ນ) ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ

ບາງທີ ການສູດມົນ ກໍໜ້າເບື່ອບໍ່ໜ້ອຍເລີຍ.

ຈາກປະສົບການທີ່ພໍມີ ອາຕະມາເຫັນວ່າ ທີ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະເກີດຈາກຄວາມບໍ່ມີສັດທາຕໍ່ສິ່ງທີ່ເຮົາກຳລັງຂາບໄຫວ້ແລະ ເບິ່ງບໍ່ເຫັນຄຸນຄ່າທີ່ແທ້ງຈິງຂອງການສູດມົນ ຈາກການສັງເກດຕົນເອງມາເປັນເວລາຫຼາຍປີ ໂດຍສ່ວນຕົວເຫັນວ່າ ການສູດມົນເປັນເຄື່ອງມືໃນການຝຶກຈິດໃຫ້ສະຫງົບໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ການສູດມົນຍິ່ງສູດດົນເທົ່າໃດຈິດໃຈຍິ່ງສະຫງົບເທົ່ານັ້ນ ເຊິ່ງແຕກຕ່າງຈາກການນັ່ງສະມາທິ ຍິ່ງນັ່ງດົນຍິ່ງຟຸ້ງຊ່ານ ໂດຍສະເພາະຄົນທີ່ຝຶກນັ່ງໃໝ່ໆ ຮ່າງກາຍຢູ່ບ່ອນໜຶ່ງ ແຕ່ໃຈລ່ອງລອຍໄປໃສກໍບໍ່ຮູ້ ຄິດຮອດລູກ ຄິດຮອດຫຼານ ຄິດຮອດພໍ່ບ້ານ ຄິດຮອດແຟນ ສາລະພັດຄິດ. 

ຖາມຕໍ່ໄປວ່າ ເມື່ອຈິດໃຈສະຫງົບແລ້ວມີປະໂຫຍດແນວໃດ?

ຈິດໃຈທີ່ສະຫງົບຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາເບິ່ງເຫັນສິ່ງຕ່າງໆຕາມຄວາມເປັນຈິງໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ 

ມີຄຳປຽບທຽບວ່າ ຈິດໃຈທີ່ຟຸ້ງຊ່ານກໍເໝືອນລຳທານທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຂຸ່ນ ຍິ່ງກວນກໍຍິ່ງຂຸ່ນ ເຮົາບໍ່ສາມາດເບິ່ງເຫັນສິ່ງຕ່າງໆຜ່ານນ້ຳຂຸ່ນໄດ້ ສັນໃດ ຈິດໃຈທີ່ຂຸ່ນຍ່ອມບໍ່ສາມາດເບິ່ງເຫັນສິ່ງຕ່າງໄດ້ຊັດເຈນ ສັນນັ້ນ ແຕ່ຖ້າປ່ອຍນ້ຳນັ້ນໄວ້ໃຫ້ຝຸ່ນທີ່ຢູ່ໃນນັ້ນຈົມລົງພື້ນ ເຮົາຈະເບິ່ງເຫັນສິ່ງຕ່າງໆຊັດເຈນຂຶ້ນ ຈິດໃຈສະຫງົບກໍເໝືອນນ້ຳນິ້ງ ແລະ ໃສ 

ທີ່ເຮົາບໍ່ສາມາດແກ້ບັນຫາບາງຢ່າງໃນຊີວິດປະຈຳວັນໄດ້ ກໍເພາະໃຈເຮົາຍັງຂຸ່ນດ້ວຍເລື່ອງລາວຕ່າງທີ່ຖາໂຖມເຂົ້າມາໃນແຕ່ລະມື້

ສະນັ້ນ ຖ້າຕ້ອງການໃຈທີ່ນິ້ງແລະຜ່ອງໃສ 

ຄວນຫາສະຖານທີ່ງຽບສະຫງັດ ຢູ່ກັບຕົນເອງພຽງລຳພັງ ນັ່ງສູດມົນເບົາໆ ອາດຈະໂດດດ່ຽວ ປ່ຽວກາຍ

ແຕ່ສຸກໃຈ. ຜູ້ອ່ານທີ່ຮັກທັງຫຼາຍ ບໍ່ມີຄວາມສຸກໃດທີ່ຈະຍິ່ງໃຫຍ່ໄປກວ່າ “ຄວາມສະຫງົບ”

ພຣະພຸດທະເຈົ້າກ່າວໄວ້ເຊັ່ນນັ້ນ.

ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ,

22 ສິງຫາ 2022

BeeMore the project craves to do and be more than the honeycomb and beeswax. the purpose is to support the local women’s capacity to increase their income. You can check out what are their main products. The project activities and training were implemented at Luangprabang Nambak district Nayangtai village. supported by UNDP under the Lao Youth Invocation project.